Μια πρόταση εθνικής ευθύνης

Αναρτήθηκε στο protagon.gr  την 1η Ιουλιου 2013.

Τον περασμένο μήνα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, έγινε μια συνάντηση που ίσως αποτελέσει σημείο καμπής για την αντιμετώπιση της κρίσης. Για πρώτη φορά συζήτησαν χωρίς δογματισμούς και αντεγκλήσεις οικονομολόγοι με πολύ διαφορετικές καταβολές, φιλελεύθεροι, σοσιαλδημοκράτες και μαρξιστές. Μερικοί ανήκουν σε επιτελεία κομμάτων, της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Ήμουν και εγώ εκεί, με την ιδιότητά μου ως συμβούλου του επικεφαλής ενός σημαντικού παγκόσμιου οργανισμού, που δεν μου επιτρέπεται να αποκαλύψω το όνομά του.

Συμφωνώντας όλοι ότι οι γνωστές συνταγές έχουν αποτύχει, αναζητήσαμε κάτι ριζοσπαστικά καινούριο, που να σπάει τον φαύλο κύκλο της λιτότητας και της ύφεσης, αλλά και να ξεπερνάει το εμπόδιο των θεσμών της ευρωζώνης που αδυνατούν να πάρουν γενναίες πρωτοβουλίες. Με ειλικρινή διάθεση συνεισφοράς και σύνθεσης διαμορφώσαμε μια δέσμη ιδεών που προσφέρει διέξοδο. Όχι μόνο επειδή είναι τεχνικά άρτια, αλλά και επειδή υπερβαίνει τις διαχωριστικές γραμμές. Ικανοποιεί τις ανάγκες του κοινωνικού κράτους και τις ανάγκες των επιχειρήσεων ταυτόχρονα, βελτιώνει τον κοινωνικό μισθό, δεν πλήττει το διαθέσιμο εισόδημα και τονώνει την ανταγωνιστικότητα. Continue reading

Advertisements

Λέμε και κανένα πολλαπλασιαστή…

Αναρτήθηκε στο protagon στις 24 Φεβ. 2013

Ωραίο θέμα για συζήτηση ο πολλαπλασιαστής. Είναι όπως ο θερμοστάτης στις πολυκατοικίες.

Μιά χώρα με χρεωκοπημένο κράτος και χωρίς ανταγωνιστικές επιχειρήσεις είναι όπως μια πολυκατοικία που δεν έχει χρήματα για πετρέλαιο και έχει χαλασμένο καυστήρα.

Ας συνεχίσουμε να κουβεντιάζουμε για τη ρύθμιση του θερμοστάτη.

Ένα δυστύχημα στην Αφρική

Αναρτήθηκε στο protagon στις 2 Μαρ. 2013

Πριν από σαράντα χρόνια, στο Πανεπιστήμιο, παρακολούθησα ένα μάθημα για τα πολιτικά συστήματα στην Αφρική. Θυμάμαι ακόμα το περιστατικό που μας διηγήθηκε ο καθηγητής, αριστερός Αμερικανός – ο οποίος ζούσε απο κοντά τις χώρες που μελετούσε.

Σε έναν σιδηρόδρομο σκοτώθηκε ο μηχανοδηγός από έκρηξη λέβητα, που προήλθε είτε από κακή συντήρηση, είτε από κακό χειρισμό. Το δυστύχημα συγκλόνισε τους εργαζόμενους και το χωριό του οδηγού. Ένας τοπικός ηγέτης θέλησε να αξιοποιήσει το συμβάν για να τους ξεσηκώσει ενάντια στην εταιρία των σιδηροδρόμων. Δεν ήθελε, όμως, να εμπλακεί σε συζήτηση αν ο σιδηρόδρομος πρέπει να υπάρχει ή όχι, ούτε για τη συντήρηση και την ασφάλεια στις μηχανές. Αυτά ήταν σύνθετα θέματα και δεν θα μπορούσαν να συνεγείρουν τον κόσμο. Continue reading

Επιλεκτικός Ηρώδης;

Αναρτήθηκε στο Protagon.gr στις 3 Δεκ. 2012

Τι έχετε καταλάβει εσείς για τις αλλαγές στη φορολογία των οικογενειών με παιδιά; Εγώ, λίγα πράγματα.

Πρώτη φορά το πήρα είδηση όταν, σε ένα τηλεοπτικό πάνελ, ο αριστερός συνομιλητής μου είπε ότι έχουν κάνει τα παιδιά τεκμήριο. Μετά είδα ένα πρωτοσέλιδο εφημερίδας (δεν θυμάμαι ποιάς) που χαρακτηρίζει τον Γιάννη Στουρνάρα Ηρώδη.

Μετά είδα πίνακες σε μια εφημερίδα που έδειχναν οτι μερικές οικογενειες, αυτές που έχουν ένα ή δύο παιδιά και χαμηλό εισόδημα, θα κερδίσουν, ενώ οι τρίτεκνες και πολύτεκνες θα χάσουν. Χμμμ… Επιλεκτικός Ηρώδης λοιπόν.

Στη χθεσινή Καθημερινή είδα τα εξής: Πρώτον, μια (υπέροχη όπως πάντα) γελοιογραφία του Πετρουλάκη. Η οποία όμως ενίσχυε το κλισέ Στουρνάρας=φορομπήχτης για τα παιδιά.

Μετά, ένα ρεπορτάζ με παρόμοιους πίνακες-παραδείγματα: μερικές οικογένειες χάνουν, μερικές κερδίζουν. Κατάλαβα,επιτέλους, οτι εκτός από την κατάργηση των φοροαπαλλαγών υπήρχε ένα νέο επίδομα τέκνων. Χμμμ… Ενδιαφέρον. Continue reading

Δήμος Ευρωπαίων

Αναρτήθηκε στο protagon.gr στις 8 Οκτ. 2012

Περίπου όλοι στην Ελλάδα συμφωνούμε οτι δεν θα ξεπεράσουμε την κρίση αν δεν υπάρξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο πολιτική απάντηση στις ‘αγορές’, πέρα από ότι κάνει η κάθε εθνική κυβέρνηση. Πολλοί μάλιστα επιμένουν οτι υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, και αυτό δυσχεραίνει τη χάραξη πολιτικής που να είναι και αποτελεσματική και αποδεκτή από τους λαούς.

Πολύ σωστά αυτά. Πώς όμως θα αποκτήσουμε δημοκρατικούς ευρωπαϊκούς θεσμούς, όσο οι ‘δήμοι’ της λέξης ‘δημοκρατία’ είναι μόνο τα εθνικά κράτη; Για να υπάρξει ευρωπαϊκή δημοκρατία, πρέπει να υπάρξει αυτό που οι πολιτικοί επιστήμονες ονομάζουν ‘ευρωπαϊκός δήμος’. Να αποκτήσουμε δηλαδή οι Ευρωπαίοι την αίσθηση οτι έχουμε κοινή ταυτότητα και σε μεγάλο βαθμό κοινά συμφέροντα ή έστω κοινό διακύβευμα. Οτι οι πολιτικοί ηγέτες, είτε εκλέγονται στη Γερμανία είτε στην Ελλάδα είναι ‘δικοί μας’ ηγέτες, είτε τους βλέπουμε θετικά είτε αρνητικά. Δηλαδή οτι δεν είναι ξένοι, όπως δεν είναι ξένος για τον ψηφοφόρο της ΝΔ ο κ. Τσίπρας ή για τον ψηφοφόρο του ΣΥΡΙΖΑ ο κ. Σαμαράς. Continue reading

Μια αλήθεια για την αγορά από τον κ. Tσίπρα

Αναρτήθηκε στο protagon.gr στις 17 Σεπ. 2012.

Χτες στη Θεσσαλονίκη ο Αλέξης Τσίπρας είπε μια μεγάλη αλήθεια. Όταν τον ρώτησαν για τα παράνομα και αδήλωτα ιδιαίτερα μαθήματα που κάνουν οι εκπαιδευτικοί του δημόσιου σχολείου, απάντησε: “Οταν τον εξαθλιώνεις πρέπει να βρει έναν τρόπο να ζήσει.”

Λέει το ρεπορτάζ: Σε ερώτηση του Χρήστου Τελίδη, ανταποκριτή του Εθνους στη Θεσσαλονίκη, για τη στάση του ΣΥΡΙΖΑ απέναντι στους επίορκους δημοσίους υπαλλήλους και με αφορμή το παράδειγμα της παραπαιδείας, ο κ. Τσίπρας φάνηκε να συνδέει την ένταση της πειθαρχικής αντιμετώπισης τέτοιων κρουσμάτων με το γενικότερο μισθολογικό επίπεδο των δημοσίων υπαλλήλων: «Το πρώτο πράγμα που έχουμε να κάνουμε είναι ο εκπαιδευτικός να ζει με αξιοπρέπεια. Και όταν φτάσουμε στο επίπεδο αυτό θα πρέπει να είμαστε πάρα πολύ αυστηροί στην τήρηση της νομιμότητας (…)Οταν τον εξαθλιώνεις πρέπει να βρει έναν τρόπο να ζήσει. Ακόμα και στην περίοδο πριν από την κρίση όλοι ξέραμε ότι υπάρχει το πρόβλημα της παραπαιδείας».

Είπε λοιπόν αυτή τη μεγάλη αλήθεια, που είναι όμως η μισή αλήθεια. Γιατί αν ήθελε να είναι πραγματικά ειλικρινής, θάπρεπε να το πει αλλιώς: “Οταν το κράτος δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες είτε των δασκάλων, είτε των μαθητών, ας τους επιτρέψουμε να βρουν λύσεις στην αγορά”. Continue reading

Τραμπούκοι από σπίτι

Αναρτήθηκε στο protagon.gr στις 10/06/2012, με αφορμή τη συζήτηση για τα χαστούκια του Κασιδιάρη στην Κανέλλη σε ζωντανή εκπομπή.

Φυσικά δεν είναι ίδια η κάθε μορφή βίας. Φυσικά, άλλο το εν ψυχρώ και άλλο το εν θερμώ. Άλλο ένας γενικά ψύχραιμος τύπος που παρεκτρέπεται μια φορά, και άλλο ο πάντα τραμπούκος. ‘Αλλο το γιαούρτι, άλλο η γροθιά, άλλο η σφαίρα. Και βέβαια άλλο η ζιζέκια “συστημική βία”, άλλο η “λεκτική βία”, άλλο η πραγματική.

Άλλο όμως η δεξιά και άλλο η αριστερή βία; Άλλο όταν το θύμα είναι πολιτικός και άλλο όταν είναι συγγραφέας; Άλλο όταν Έλληνας, άλλο όταν Αλβανός; Άλλο η βία on camera και άλλο off camera; Continue reading

Μεταρρυθμιστές, τώρα!

(Μεταρρυθμίσεις, μέρος τέταρτο και τελευταίο. Αναρτήθηκε στο protagon.gr στις 30 Απριλίου 2012)

«Μα καλά, έγραψες τρία κείμενα για μεταρρυθμίσεις, δέκα μέρες πριν τις εκλογές; Ποιός ενδιαφέρεται για μεταρρυθμίσεις τώρα; Αυτό νομίζεις οτι παίζει την Κυριακή; Εδώ δεν ξέρουμε αν θα έχουμε κυβέρνηση, αν θα φαλιρίσουν τράπεζες, αν θα υπάρχουν φάρμακα, αν θα μείνουμε στο ευρώ, αν θα καεί η Αθήνα, και εσύ γράφεις για το ταμείο των δημοσιογράφων; Κανένας δεν ψηφίζει πρόγραμμα σε αυτές τις εκλογές»  είπε μια φίλη.

Εχει, σχεδόν, δίκιο. Οι περισσότεροι δεν ψηφίζουν πρόγραμμα. Ισως ούτε καν κυβέρνηση. Πρώτη φορά θα ψηφίσουν για άλλους λόγους – οργή, απόρριψη, μεταφυσική ελπίδα, και άλλα.  Κι όμως, οι μεταρρυθμίσεις θα έχουν καίρια σημασία, ήδη από τις 7 Μαϊου.

Αν βγεί μια σχετικά σταθερή συγκυβέρνηση, θα πρέπει να ξεκινήσει γρήγορα και αποφασιστικά κάποιες μεταρρυθμίσεις. Τις χρειαζόμαστε, με ή χωρίς τρόικα, γιατί χωρίς αυτές η οικονομία δεν θα ορθοποδήσει.  Αλλά και πρέπει να τις προχωρήσουμε γρήγορα, γιατί μόνο έτσι διατηρούμε την αξιοπιστία μας με τους εταίρους για να συνεχίσουν να καλύπτουν τα ελλείμματά μας. Αλλιώς, άτακτη χρεωκοπία, με όλους τους κινδύνους. Continue reading

Συνταγές και μάγειροι

(Μεταρρυθμίσεις, μέρος τρίτο. Αναρτήθηκε στο protagon.gr στις 27 Απριλίου 2012)

Η ανάπτυξη είναι το πιο αμφιλεγόμενο από τα πεδία των μεταρρυθμίσεων. Για τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις, όπως έγραψα, σχεδόν κανένας δεν διαφωνεί ρητά, απλώς τις σαμποτάρουν σιωπηρά. Για το κοινωνικό κράτος συγκρούονται ομάδες συμφερόντων, αλλά αν βάλετε πέντε καλοπροαίρετους οικονομολόγους με διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές σε ένα δωμάτιο, θα συμφωνήσουν σε μεγάλο βαθμό για τις προτεραιότητες της αναμόρφωσης του ελληνικού συστήματος. Για την ανάπτυξη, δεν υπάρχει καν συμφωνία οτι χρειάζονται μεταρρυθμίσεις.

Πολλοί πιστεύουν οτι για να έρθει η ανάκαμψη χρειάζονται κυρίως μέτρα ποσοτικά: να αυξηθούν οι δημόσιες δαπάνες, ή/και να μειωθούν οι φόροι, ή/και να μπουν κεφάλαια στις τράπεζες για να χρηματοδοτήσουν τις επιχειρήσεις (αυτό το τελευταίο θα γίνει με την ανακεφαλαιοποίηση που προβλέπει η δανειακή σύμβαση). Οι μεταρρυθμίσεις, σε αυτή την οπτική, δεν πολυχρειάζονται, ή δεν έχουν προτεραιότητα.

Θα ήταν σωστή αυτή η θέση σε άλλες συνθήκες. Είναι, περίπου, η κλασική Κεϋνσιανή συνταγή που έχει βγάλει πολλές χώρες από την ύφεση – και την Ελλάδα παλιότερα. Τώρα όμως δεν είναι λύση, ή δεν είναι λύση χωρίς και μεταρρυθμίσεις. Γιατί, πρώτο, θα έπρεπε να βρεθούν πρόσθετα δάνεια για το κράτος ώστε να μπορεί να ξοδεύει περισσότερα μέχρι να μπούμε σε τροχιά ανάπτυξης – τέτοια δάνεια δεν υπάρχουν.

Δεύτερο, και κυριότερο, η οικονομία που φτιάξαμε τα τελευταία τριάντα χρόνια δεν μπορεί πια να μετατρέπει τις δημόσιες δαπάνες σε σταθερά εισοδήματα. Αυτό δηλώνει το μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ), που ακόμα και μέσα στη βαθειά ύφεση παραμένει στο 10% του ΑΕΠ. Μόλις μπουν κάποια χρήματα στην τσέπη των νοικοκυριών, ένα μεγάλο μέρος φεύγει σε εισαγόμενα τρόφιμα, πετρέλαιο, κτλ. (πολύ περισσότερο από όσο δηλώνει το ποσοστό του ελλείματος του ΙΤΣ στο ΑΕΠ, γιατί υπάρχει και το εισόδημα του εισαγωγέα, του διανομέα, του εμπόρου). Αν δεν έχουμε αρκετά έσοδα από εξαγωγές, δεν θα έχουμε πώς να πληρώσουμε τις εισαγωγές. Continue reading

Παράδοξο σύστημα, παράδοξοι μεταρρυθμιστές

(Μεταρρυθμίσεις, μέρος δεύτερο. Δημοσιεύτηκε στο protagon.gr στις 25 Απριλίου 2012)

Η παθογένεια του κοινωνικού κράτους φαινόταν πριν την κρίση,  όταν ρωτούσες κάποιον επαγγελματία (μηχανικό, δημοσιογράφο, φαρμακοποιό) για το ασφαλιστικό του ταμείο. Δεν είχε μελετήσει ποτέ τα νούμερα, αλλά ήξερε με βεβαιότητα οτι το ταμείο του είναι υγιές, δεν επιβαρύνει τον φορολογούμενο, και αν έχει κάποιο πρόβλημα είναι οτι τα αποθεματικά δεν επενδύονται σωστά – για το οποίο φταίει η κυβέρνηση που ήθελε να βάλει χέρι στους κόπους του κλάδου, ίσως και η διοίκηση που έκανε ύποπτες συναλλαγές.

Οταν του ζητούσες να σου πει αν οι σημερινές συντάξεις πληρώνονται από τα αποθεματικά ή από τις σημερινές εισφορές, δεν ήξερε. Αν ήταν μηχανικός, σου εξηγούσε οτι στο ΤΣΜΕΔΕ υπάρχουν επτά ενεργοί ασφαλισμένοι για κάθε συνταξιούχο, άρα το ταμείο είναι υγιές.   

«Μα, αυτοί οι επτά που σήμερα πληρώνουν τη σύνταξη του ενός, από πού θα βρούν τη δική τους σύνταξη; Θα υπάρχουν τότε 49 νεότεροι που θα τους συντηρούν;» «Οχι μάλλον, αλλά για αυτό δημιουργούμε αποθεματικά, για να πληρωθούν αυτοί οι επτά». «Ωραία, πόσα είναι αυτά; Εστω οτι επενδύονται σωστά, θα φτάσουν;» «Δεν ξέρω, θα σου στείλω τις οικονομικές καταστάσεις να μου πεις εσύ που είσαι οικονομολόγος».

Και μετά από μια εβδομάδα:  «Δεν τις βρήκα πουθενά. Αλλά ένας φίλος στο Ταμείο με βεβαίωσε οτι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αρκεί να μην μας τα πάρει ο Υπουργός για να επιχορηγήσει το ΙΚΑ». Continue reading