Τέλος εποχής για το μικρό αφεντικό;

(Καθημερινή, 04/09/2016)

Η εποχή του «εγώ είμαι αφεντικό του εαυτού μου» έχει τελειώσει, είπε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Καφαντάρη πριν από λίγες μέρες. Το είπε σε μια τηλεοπτική συζήτηση, αφού ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών είχε μιλήσει για τα μεγάλα φορολογικά και ασφαλιστικά βάρη που αντιμετωπίζουν οι μικροεπιχειρηματίες. Στο Διαδίκτυο πολλοί την κατέκριναν, ενώ άλλοι την υποστήριξαν, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα έχουμε υπερβολικά μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολουμένων και μικροεργοδοτών.

Η κ. Καφαντάρη κάνει λάθος σχετικά με την εποχή. Σε διεθνές επίπεδο είναι πιο πολλές οι ευκαιρίες σήμερα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις από ό,τι ήσαν πριν από δέκα ή τριάντα χρόνια. Η τεχνολογία επιτρέπει σε όποιον νοικιάζει δωμάτια σε ένα νησί να βρει πελάτες σε όλον τον κόσμο. Στον βιοτέχνη που κατασκευάζει σανδάλια, το ίδιο. Στον προγραμματιστή να παίρνει έργα στην Αμερική από την Ελλάδα, και να γράφει τον κώδικα στο σπίτι του. Σε μικρές εταιρείες μηχανικών να συμμετέχουν στον σχεδιασμό του μετρό μιας μακρινής μητρόπολης. Ακόμα και ο αγρότης με τα λίγα στρέμματα μπορεί να έχει ψηλές αποδόσεις, αν επιλέξει κατάλληλη τεχνολογία για την καλλιέργεια και τη διανομή. Γενικά στον κόσμο δεν ισχύει η μακροχρόνια τάση της «συγκέντρωσης και συγκεντρωποίησης» του κεφαλαίου, που είχε προβλέψει ο Μαρξ. Το ειδικό βάρος των μικρών αυξομειώνεται και οι σχέσεις μικρών και μεγάλων μεταλλάσσονται διαρκώς. Στις μέρες μας, οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες πετυχαίνουν ακριβώς επειδή δίνουν τη δυνατότητα σε εκατομμύρια μικρές επιχειρήσεις να επιβιώνουν ικανοποιητικά. Continue reading

Advertisements

Τα «στάρταπ» και η Αριστερά

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 4 Οκτ. 2015

Ο κ. Τσίπρας έκλεισε το προεκλογικό ντιμπέιτ λέγοντας ότι η κυβέρνησή του θα ενισχύσει τα «στάρταπ» (startup), δηλαδή τις νέες καινοτομικές επιχειρήσεις, όπου θα βρουν δουλειά οι νέοι επιστήμονες, αντί να φεύγουν στο εξωτερικό. Στην πρόσφατη συζήτηση με τον κ. Κλίντον επέμεινε ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της χώρας είναι το «ανθρώπινο κεφάλαιο», δηλαδή οι μορφωμένοι Ελληνες. Κάλεσε τους ξένους επενδυτές να επενδύσουν στις γνώσεις και τις δεξιότητές τους, μέσα από κεφάλαια συμμετοχών. Στοιχήθηκε λοιπόν και ο ΣΥΡΙΖΑ με τη Ν.Δ., το ΠΑΣΟΚ και το Ποτάμι, που επίσης θέτουν ως προτεραιότητα τις νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνολογίας.

Ποια είναι η κρυφή γοητεία των στάρταπ για τους πολιτικούς, και ειδικότερα για τον ΣΥΡΙΖΑ, που δεν βλέπει με καλό μάτι τις πιο μεγάλες και τις πιο παραδοσιακές εταιρείες; Τα θεωρούν μια εναλλακτική μορφή επιχειρείν, που διατηρεί τα καλά στοιχεία του καπιταλισμού, δεν βαρύνεται με τις αμαρτίες που έχει φορτώσει η λαϊκή αφήγηση στους κεφαλαιοκράτες, και ενέχουν μια ανατρεπτική δύναμη που ταιριάζει με ορισμένες αξίες της Αριστεράς. Είναι μικρές ομάδες που ανταγωνίζονται κολοσσούς, στηρίζονται στην ικανότητα των προσώπων και όχι στην περιουσία τους, αξιοποιούν τις γνώσεις που παρέχει η εκπαίδευση, αμείβουν καλά τα στελέχη (όταν πετυχαίνουν), και συνήθως δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον. Οι καινοτομίες τους δίνουν νέες υπηρεσίες στους χρήστες με χαμηλή χρέωση ή δωρεάν, επιτρέπουν σε φτωχούς να επικοινωνήσουν μακριά, να ψωνίσουν φθηνά, και να φροντίσουν την υγεία τους, και περιορίζουν τη σπατάλη φυσικών πόρων. Continue reading

Αυτοί που έμειναν

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 12 Ιουλίου 2015.

Πολλές χιλιάδες Ελληνες μετανάστευσαν μέσα στην κρίση και δεν ήταν οι πιο φτωχοί. Ηταν νέοι με πτυχία, ήξεραν αγγλικά, μπορούσαν να μάθουν και μια τρίτη γλώσσα, αυτήν του προορισμού τους. Είχαν το θάρρος να αναζητήσουν το μέλλον σε νέους τόπους, αντί να περιμένουν την αβέβαιη ανάκαμψη στην Ελλάδα. Πολλοί είπαν, «έφυγε το καλύτερο κομμάτι της γενιάς τους». Δεν είναι έτσι, όμως, γιατί υπάρχουν κι αυτοί που έμειναν.

Αυτοί προτίμησαν να το παλέψουν εδώ. Ηξεραν ότι εδώ δεν θα κάνουν καριέρα, γιατί δεν υπήρχαν πια οι μεγάλοι εργοδότες που θα τους υποδεχθούν. Θα έπρεπε να χαράξουν δικό τους δρόμο. Είτε να ανοίξουν δική τους δουλειά είτε να αναλάβουν και να βελτιώσουν τη δουλειά των γονιών τους είτε να δοκιμάσουν την τύχη τους σε μια μικρή επιχείρηση με χαμηλό μισθό. Διάλεξαν να μείνουν, ενώ είχαν κι αυτοί τα εφόδια για να φύγουν.

Δοκίμασαν πολλά: εστιατόρια και καφενεία, καλλιέργειες στο κτήμα του παππού, τυποποιημένα τρόφιμα, είδη ρουχισμού, δωμάτια για τουρίστες, εμπειρίες για τουρίστες, εξαγωγές με ευρηματικό branding, υπηρεσίες σχεδιαστή ή μηχανικού ή μεταφραστή ή σκηνοθέτη για την παγκόσμια αγορά, ιατρικές υπηρεσίες για ξένους επισκέπτες, εξειδικευμένα μηχανουργεία, χημικά εργαστήρια, ανάπτυξη λογισμικού, εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα. Δοκίμασαν ό,τι μπορεί να κάνει μια μικρή ομάδα με λίγα χρήματα, πολλή τεχνογνωσία και πάρα πολλή επιμονή. Πολλοί απέτυχαν και πολλοί ακόμη θα αποτύγχαναν σε ένα-δύο χρόνια, γιατί αυτή είναι η μοίρα των μικρών επιχειρήσεων σε μια αδύναμη οικονομία. Continue reading

Η νέα γεωγραφία της τεχνολογίας

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 19 Απριλίου 2014.

Πριν από λίγες μέρες ήρθε ένα συνεργείο να γυρίσει βίντεο στο γραφείο μας του Openfund. Ενας εικονολήπτης είδε ένα μικρό πλαστικό αντικείμενο που είχαμε «τυπώσει» σε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή στο ισόγειο του κτιρίου The Cube, όπου βρισκόμαστε. Μου είπε ότι κι αυτός χρησιμοποιεί τρισδιάστατο εκτυπωτή, γιατί προσπαθεί να λύσει ένα πρόβλημα της δουλειάς του. Σχεδιάζει μία ράγα που θα επιτρέπει στην κάμερα να ακολουθεί το αντικείμενό της καλύτερα από ό,τι μπορούν τα σημερινά συστήματα. Εχει ανάγκη από ένα εξάρτημα δικής του έμπνευσης, με ειδική γεωμετρία. Χρησιμοποίησε λοιπόν το σχετικό λογισμικό, και έχει παραγγείλει δείγματα από ένα εκτυπωτικό εργαστήριο. Αν τα καταφέρει, θα βελτιωθεί η εικονοληψία σε όλο τον κόσμο. Δεν μου είπε αν σκοπεύει να το εκμεταλλευτεί εμπορικά.


Στην Κομοτηνή ένας εφευρέτης σχεδιάζει ειδικούς αισθητήρες που θα ενσωματώνονται σε αθλητικά ρούχα, για να συλλέγουν πληροφορίες για τη μυϊκή δραστηριότητα. Χρειάζεται να δοκιμάσει πολλά διαφορετικά σχήματα για το κάλυμμα του αισθητήρα, που έχει μέγεθος περίπου όσο ένα νόμισμα πέντε λεπτών. Αγόρασε έναν τρισδιάστατο εκτυπωτή που κοστίζει περίπου χίλια ευρώ. Σχεδιάζει και τυπώνει στο σπίτι του, και δοκιμάζει τα σχέδια με συνεργάτες που τρέχουν σε διάδρομο σε κοντινό γυμναστήριο. Στη συνέχεια κάνει πιο εξαντλητικές δοκιμές σε ένα πανεπιστημιακό εργαστήριο στην ίδια πόλη. Αν πετύχει, τα ρούχα του θα είναι περιζήτητα από αθλητές παντού, και η εταιρεία του, που απασχολεί τεχνικούς στη Θράκη, θα είναι παγκόσμιος πρωτοπόρος στον τομέα της.
Continue reading

Με το βλέμμα προς τα έξω

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 14 Ιουλίου 2013

Υπάρχει ένα μικρό μέρος της οικονομίας που είναι σε καλύτερη κατάσταση τώρα από ό,τι ήταν πριν από πέντε χρόνια, και δεν εννοώ τα αγοραστήρια χρυσού. Είναι το οικοσύστημα των «νεοφυών» επιχειρήσεων, δηλαδή των μικρών καινοτομικών εταιρειών που βρίσκονται στα πρώτα στάδια ανάπτυξης. Αρκετές εκατοντάδες άτομα, ας πούμε ενδεικτικά δύο-τρεις χιλιάδες, συγκροτούν μικρές ομάδες, σχεδιάζουν προϊόντα και υπηρεσίες με βάση νέες τεχνολογίες, και επιδιώκουν να βρουν πελάτες. Ο στόχος τους είναι η παγκόσμια αγορά, όχι η μικρή και προβληματική Ελλάδα. Οι περισσότερες εταιρείες είναι στον ευρύ χώρο της πληροφορικής, όπου είτε παράγουν τεχνολογία, είτε την αξιοποιούν για να αλλάξουν τον τρόπο που λειτουργεί μια παραδοσιακή αγορά. Υπάρχουν ομάδες και στη βιοτεχνολογία, στην αγροτεχνολογία, στα νέα υλικά, στην τεχνολογία κατασκευών, στην ενέργεια και στα περιβαλλοντικά.

Πριν από πέντε χρόνια, όσοι ασχολούνταν με αυτά ήσαν λιγότεροι και, κυρίως, ήσαν διστακτικοί και ανοργάνωτοι. Μετά φάνηκαν οι πρώτες επιτυχίες της προηγούμενης γενιάς, πύκνωσαν οι συναντήσεις, έγινε το μεγάλο βήμα, στήθηκαν εταιρείες, και άρχισε η πραγματική, καθημερινή, παραγωγική δουλειά. Τώρα τελευταία βρέθηκαν και τα κεφάλαια που θα χρηματοδοτήσουν πολλές από τις προσπάθειες. Continue reading

Θεσμοί και νοοτροπίες: η βάση της κρίσης και της ανάκαμψης

Διάλεξη στο Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων, 20 Δεκεμβρίου 2011. Είναι στα ελληνικά η ίδια διάλεξη που έκανα στα αγγλικά στο Yale (Stavros Niarchos Foundation Lecture) .

Μπορείτε να κατεβάσετε το αρχείο pdf με κλικ στο “download” κάτω από το παράθυρο του scribd.

 

Ορχήστρες την εποχή του mp3

Δημοσιεύτηκε στο Βήμα, στην ενότητα Νέες Εποχές, με θέμα: “Το τέλος της μεσαίας τάξης;”, 4/11/2011. (Με πλάγια γράμματα οι προτάσεις που δεν δημοσιεύτηκαν.)

Στην Ινδία και στην Κίνα, πολλές δεκάδες εκατομμύρια πολίτες έχουν μπεί στη μεσαία τάξη τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Εχουν δουλειές γραφείου, πανεπιστημιακή μόρφωση, εισοδήματα που φτάνουν για να αγοράσουν αυτοκίνητα και διαμερίσματα. Στον αραβικό κόσμο η αραβική άνοιξη είναι, για πολλούς, μια επανάσταση της μεσαίας τάξης. Τα πλήθη στο Ταχρίρ δεν ήταν εκεί γιατί πεινούσαν, αλλά γιατί ζητούσαν τις ατομικές ελευθερίες και το κράτος κανόνων που αρμόζει σε πολίτες ενημερωμένους και μορφωμένους. Στην κλίμακα του πλανήτη, δεν εξαφανίζεται η μεσαία τάξη.

 Στις ανεπτυγμένες χώρες όμως, πιέζεται και κινδυνεύει. Ούτε το φαινόμενο είναι απλό, ούτε οι αιτίες του. Μια απλοϊκή ερμηνεία το αποδίδει στη συγκέντρωση του πλούτου στην κορυφή της πυραμίδας, που προέρχεται από την κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου. Αλλά η συγκέντρωση του χρήματος δεν είναι επαρκής αιτία για να εξαφανιστούν οι θέσεις εργασίας ή για να μην φτάνει το μέσο εισόδημα για να αγοράσεις αυτοκίνητο.

 Πιο κοντά στην πραγματικότητα είναι η ανάλυση που λέει οτι οι μεσαίες δουλειές στη δύση χάνονται εξαιτίας τεχνολογικών αλλαγών, ή/και επειδή μετακομίζουν στις αναδυόμενες οικονομίες. Πολλά μεσοαστικά επαγγέλματα εκτοπίζονται γιατί η παραγωγικότητα τους μένει στάσιμη ενώ σε άλλες δραστηριότητες προχωρά με άλματα. Ενα ακραίο παράδειγμα είναι η μουσική: μια συμφωνική ορχήστρα χρειάζεται σήμερα ακριβώς τις ίδιες ανθρωποώρες για να παίξει ζωντανά την Ερόικα όπως και στην εποχή του Μπετόβεν, ενώ αντίθετα η αναπαραγωγή της κάθε μιας ερμηνείας έχει γίνει όλο και πιο φθηνή. Συνεπώς, η ζήτηση για μουσική μετατοπίζεται από τη ζωντανή, όπου θα απασχολούσε πολλούς μουσικούς, στην ψηφιακή, όπου κάθε ακρόαση ενσωματώνει ελάχιστο από τον χρόνο της ορχήστρας. Πολλές δουλειές εκτοπίζονται για παρόμοιους λόγους, ιδιαίτερα στο δημόσιο: η δημοσιονομική κρίση σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στη στάσιμη παραγωγικότητα των δημόσιων υπηρεσιών σε σύγκριση με την αυξανόμενη στον ιδιωτικό τομέα. Continue reading

Νόμος και εφαρμογή: ένα δίλημμα

Διάβασα την είδηση για το πρόστιμο ύψους 1,5 εκατ. ευρώ που επιβληθηκε στη Eurobank, επειδή η Επιθεώρηση Εργασίας βρήκε σε μια μονάδα της Τράπεζας 150 εργαζόμενους να εργάζονται αδήλωτες ή παράνομες υπερωρίες (“Η έφοδος έγινε στις 19:00 και όπως διαπιστώθηκε, 150 υπάλληλοι που θα έπρεπε να έχουν αποχωρήσει από την εργασία τους το αργότερο έως τις 18:15, εργάζονταν κανονικά.”). Θετικό αυτό που έγινε ή όχι;

Θετικό, κατ αρχάς, γιατί υπάρχει νομοθεσία και πρέπει να εφαρμόζεται. Αλλά: η νομοθεσία για τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας (ωράριο, υπερωρίες κτλ) είναι η κλασική περίπτωση ελληνικών νόμων που ψηφίστηκαν για να μην εφαρμόζονται. Είναι πολύ αυστηροί στα χαρτιά, αλλά αν ποτέ εφαρμοστούν κανονικά, το σύστημα θα καταρρεύσει. Δεκάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, ιδίως μικρομεσαίες, τους παραβαίνουν, είτε γιατί δεν θα άντεχαν το κόστος της συμμόρφωσης, είτε γιατί οι διαδικασίες που προβλέπονται για να είσαι σύννομος είναι τελείως ανεφάρμοστες. Continue reading

Μικρή κλίμακα ίσον φοροδιαφυγή

Το δημοσιονομικό έλλειμα της Ελλάδας, λένε πολλοί, δεν οφείλεται στις υψηλές δαπάνες του δημοσίου, αλλά στα χαμηλά φορολογικά έσοδα, ιδιαίτερα δε στα χαμηλά έσοδα από το φόρο εισοδήματος. Επικαλούνται τη σύγκριση με τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που πράγματι δείχνει οτι οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι στην Ελλάδα κοντά στο μέσο όρο της ΕΕ, το ίδιο και οι έμμεσοι φόροι, αλλά υστερούν κατά πολύ οι άμεσοι φόροι.  Παράδειγμα, το άρθρο του Γ. Σταθάκη.

Μπορεί όμως να αυξηθεί ο φόρος εισοδήματος και να φτάσει σε Ευρωπαϊκά επίπεδα; Πολύ δύσκολα, νομίζω. Το εμπόδιο δεν έγκειται τόσο στην ανεπάρκεια των ελέγχων, αλλά στη σύνθεση των εισοδημάτων, που διαφέρει ριζικά από τις περισσότερες χώρες της ΕΕ και του ΟΟΣΑ. Εχουμε εξαιρετικά ψηλό ποσοστό αυτοαπασχολούμενων και μικροεπιχειρηματιών. Τα εισοδήματα αυτών είναι πολύ δύσκολο να καταγραφούν από τις φορολογικές αρχές, με αποτέλεσμα σε όλο σχεδόν τον κόσμο, η φοροδιαφυγή τους να είναι πολύ υψηλή. Continue reading