Διασυνδέσεις στην παραγωγή, συνοχή στην κοινωνία

(Καθημερινή 11/06/2017)

Ε​​γραφα στο άρθρο μου για την ανοιχτή οικονομία (στις 14.5.17) ότι ο εξωστρεφής πατριωτισμός επιδιώκει να μετέχουν πολλοί και διαφορετικοί εργαζόμενοι στην επιτυχία των εξαγωγικών επιχειρήσεων. Σήμερα καταγράφω με ποιους μηχανισμούς μπορεί να συμβεί αυτό. Χωρίς αυτούς, δεν θα δούμε «δίκαιη ανάπτυξη», όπως θέλει ο πρωθυπουργός, ούτε καν διατηρήσιμη ανάπτυξη.

Υπάρχουν τρεις τρόποι για να δημιουργηθούν εισοδήματα στην υπόλοιπη οικονομία από έσοδα μιας κερδοφόρας επιχείρησης: με τους φόρους, με την κατανάλωση και με τις διασυνδέσεις. Με τους φόρους πάνω στα κέρδη της εταιρείας και στους μισθούς των εργαζομένων, το κράτος πληρώνει μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, συντάξεις, επιδόματα, ίσως κάνει και επενδύσεις. Με τα χρήματα που δαπανούν για κατανάλωση οι εργαζόμενοι και οι μέτοχοι της εταιρείας, έχουν έσοδα άλλες επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοί τους («προκαλούμενη ζήτηση», στην τεχνική ορολογία). Με τις διασυνδέσεις ανάμεσα σε επιχειρήσεις, που προμηθεύουν υλικά για την παραγωγή ή παρέχουν υπηρεσίες ή συνεργάζονται με άλλους τρόπους για να πωληθεί το τελικό προϊόν, δημιουργείται ένα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομία, που διαχέεται σε πολλούς κλάδους και ειδικότητες («έμμεση ζήτηση»). Continue reading

Πατριωτισμός και ανοιχτή οικονομία

(Καθημερινή 14/05/2017)

Μπορείς να είσαι πατριώτης και ταυτόχρονα να υποστηρίζεις την ανοιχτή οικονομία; Στη Γαλλία ο Μακρόν απαντά «ναι», ενώ η Λεπέν και ο Μελανσόν «όχι». Μαζί τους, «όχι» απαντούν ο Τραμπ και ο Γκρίλο. Γι’ αυτούς, το ελεύθερο διεθνές εμπόριο, η κίνηση κεφαλαίων και οι οικονομικοί μετανάστες απειλούν την εργασία και τα εισοδήματα των πιο πολλών συμπολιτών τους. Πατριωτισμός σημαίνει να νοιάζεσαι για τους συμπατριώτες, και αυτό σημαίνει να σηκώσεις τείχη προστασίας.

Εχει μια λογική αυτή η άποψη, την εξής: δεν υπάρχει υπερεθνική πολιτική εξουσία που να μπορεί να εποπτεύει και να ρυθμίζει τις διεθνείς αγορές, όπως μπορεί να κάνει η κρατική εξουσία μέσα στα εθνικά σύνορα. Αν οι ελεύθερες αγορές δημιουργούν ανισότητα, φτώχεια ή ανασφάλεια, μπορούν να υπάρξουν αντισταθμιστικές πολιτικές μέσα στη χώρα, αλλά όχι μεταξύ χωρών. Γι’ αυτό, η κοινωνική συνοχή απαιτεί κλειστά σύνορα. Continue reading

Η ανεργία του μέλλοντος

(Καθημερινή 16/04//2017)

Σ​​κεφτείτε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις ανθρώπων που χάνουν τη δουλειά τους. Τον οικοδόμο, που μένει άνεργος επειδή κανένας σήμερα δεν ξεκινά να χτίσει σπίτια. Τον επιπλοποιό, που οι πρώην πελάτες αγοράζουν τώρα καρέκλες από το ΙΚΕΑ. Και τον υπάλληλο στο πρακτορείο ταξιδιών, που απολύθηκε επειδή οι περισσότεροι ταξιδιώτες αγοράζουν τα εισιτήρια στο Διαδίκτυο.

Στην πρώτη περίπτωση, αιτία είναι ότι μειώθηκε η ζήτηση για οικοδομές, επειδή κόπηκαν απότομα τα δάνεια προς την ελληνική οικονομία. Η ζήτηση θα ανακάμψει εάν και όταν αυξηθούν πάλι τα εγχώρια εισοδήματα, επειδή το κράτος «θα ρίξει χρήμα στην αγορά» (όπως παλιά) ή επειδή κάποιοι άλλοι κλάδοι της οικονομίας θα έχουν πρώτα μεγαλώσει πολύ. Ολος ο δημόσιος διάλογος για τη «λιτότητα» έχει εστιαστεί σε αυτού του είδους την ανεργία. Continue reading

Είναι καλό που πουλήθηκε η Taxibeat;

(Καθημερινή 19/02/2017)

Ανακοινώθηκε προχθές επίσημα ότι η εταιρεία Taxibeat, που ιδρύθηκε το 2011 και έχει τη βάση της στην Αθήνα, εξαγοράστηκε από τη mytaxi που ανήκει στον όμιλο της Daimler, της μεγάλης γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Για όσους ασχολούνται με επιχειρήσεις τεχνολογίας και καινοτομίας η είδηση είναι χαρμόσυνη. Είναι μια επιτυχία για την εγχώρια κοινότητα των startups, σπάνια μέχρι τώρα, αλλά προάγγελος, ελπίζουμε, για άλλες παρόμοιες συναλλαγές στα επόμενα χρόνια.

Εγιναν όμως και αρνητικά σχόλια. Ενας ταξιτζής του δικτύου της Taxibeat είπε σε μια φίλη: «Πάντως για να την πουλήσει δεν θα πήγαιναν καλά οι δουλειές. Τις δουλειές που πάνε καλά δεν τις πουλάς». Είναι φυσικό να το πιστεύει αυτό, γιατί στη χώρα μας δεν είχαμε πολλές αγοραπωλησίες πετυχημένων επιχειρήσεων. Οι πιο πολλές ελληνικές εταιρείες πετυχαίνουν μόνο χάρη στην ικανότητα ενός ανθρώπου – όταν αποχωρήσει αυτός, τι έχει μείνει; Αν είναι προνοητικός, έχει μάθει τη δουλειά στα παιδιά του. Σπάνια όμως θα έχει εμπιστευτεί επαγγελματίες μάνατζερ που θα τρέξουν εξίσου καλά την εταιρεία με νέους ιδιοκτήτες. Ακόμα και οι μεγάλες εγχώριες επιχειρήσεις, που έχουν καλά στελέχη, συχνά βασίζουν την επιτυχία τους στις προνομιακές σχέσεις του ιδιοκτήτη με την εξουσία. Δεν μεταβιβάζονται εύκολα αυτές. Γι’ αυτό και κανένας εργολάβος δημοσίων έργων δεν εξαγοράστηκε από πολυεθνικές. Continue reading

Οι παραμελημένοι θεσμοί

(Καθημερινή 22/01/2017)

Για να βγούμε από την κρίση, πρέπει να ξαναχτίσουμε τη δημόσια σφαίρα, όχι μόνο τις ιδιωτικές δουλειές. Δεν έχουμε χάσει μόνο εισοδήματα, έχουμε χάσει και την εμπιστοσύνη σε αυτά που συγκροτούν μια οργανωμένη κοινωνία. Ημασταν και πριν από το 2009 μια κοινωνία «χαμηλής εμπιστοσύνης», αλλά από τότε το κακό παράγινε. Αντί να συσπειρωθούμε για να βρούμε μια κοινή λύση στο κοινό μας πρόβλημα, διχαστήκαμε περισσότερο. Ακόμα χειρότερα, υποβαθμίσαμε τους λίγους εκείνους θεσμούς που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον και όχι τις πολιτικές παρατάξεις και τις πελατείες τους.

Η παθογένεια στη δημόσια σφαίρα συνοψίζεται σε δύο επιλογές: εισοδηματικές ενισχύσεις αντί για οργανωμένες υπηρεσίες και συνδιαλλαγή αντί για κανόνες. Οι επιλογές έρχονται από παλιά, και έφεραν την κρίση. Μετά έγιναν ακόμα πιο φανερές, και κρατούν την κοινωνία καθηλωμένη σε τέλμα καχυποψίας και απαισιοδοξίας. Continue reading

Επιχειρήσεις τεχνολογίας, ένας απολογισμός

(Καθημερινή 26/12/2016)

Τέλος της χρονιάς, κάνουμε απολογισμούς: στον εαυτό μας, σε συνεργάτες, σε μετόχους. Ας κάνω κι εγώ έναν δημόσιο απολογισμό, για ένα ολόκληρο οικοσύστημα επιχειρήσεων, και για μια τετραετία. Αναφέρομαι στα startups («νεοφυείς» επιχειρήσεις). Είναι οι νέες, μικρές εταιρείες που στηρίζονται σε δική τους καινοτομία και ελπίζουν σε λίγα χρόνια να κατέχουν σημαντική θέση στην παγκόσμια αγορά.

Στο τέλος του 2012 υπήρχαν στην Ελλάδα ελάχιστες εταιρείες με αυτά τα χαρακτηριστικά. Στο τέλος του 2016 υπάρχουν μερικές εκατοντάδες. Η σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν είναι εντυπωσιακή, αν και η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες παραμένει απογοητευτική.

Η γρήγορη ανάπτυξη οφείλεται τόσο στις παγκόσμιες τεχνολογικές εξελίξεις που επιτρέπουν σε μια μικρή ομάδα να δημιουργήσει ένα πρωτόλειο προϊόν με ελάχιστη επένδυση, όσο και στην ελληνική οικονομική κρίση που ώθησε πολλούς επιστήμονες να επιχειρήσουν, επειδή δεν είχαν ευκαιρία για καριέρα στο πανεπιστήμιο, στο Δημόσιο ή στο μαγαζί της οικογένειας. Continue reading

Η ποιότητα της ενημέρωσης και η τεχνολογία

(Καθημερινή 27/11/2016)

Πριν από τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ πλημμύρισαν τα κοινωνικά δίκτυα από «ειδήσεις» ψεύτικες ή παραπλανητικές. Με αυτή την αφορμή, πολλοί απαιτούν από το Facebook, την Google και το Twitter να λάβουν μέτρα για να περιορίσουν το ψέμα που διακινείται στις πλατφόρμες τους. Το θέμα σχετίζεται και με τις τηλεοπτικές άδειες στην Ελλάδα, γιατί τα κοινωνικά δίκτυα και η τηλεόραση είναι μέρη της ίδιας βιομηχανίας, της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας. Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει το μείγμα του περιεχομένου, διεθνώς: κυριαρχούν η εμπάθεια, οι φτηνές ατάκες και η διαστρέβλωση.

Η αλλαγή έχει πολλές αιτίες, αλλά ίσως η πιο βασική είναι η τεχνολογία. Μειώθηκε ριζικά το κόστος της διακίνησης της πληροφορίας. Αυτό είναι θετικό, έχει όμως μια αρνητική παρενέργεια, πολύ σοβαρή και ίσως μόνιμη: το περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας εκτοπίζει το πιο ακριβό και πιο επεξεργασμένο. Στην οικονομική θεωρία, η επίδραση του κόστους διακίνησης στην ποιότητα του προϊόντος είναι γνωστή ως Alchian-Allen effect. Ας καταλάβουμε πώς λειτουργεί, για να διαμορφώσουμε κατάλληλη ρυθμιστική πολιτική για τη νέα εποχή. Continue reading

Τι σημαίνει «τάξη στο τηλεοπτικό τοπίο»;

(Καθημερινή 30/10/2016)

Τώρα που ακυρώθηκε η διαδικασία του νόμου Παππά, και πριν συγκροτηθεί το ΕΣΡ, είναι καλή στιγμή να σκεφτούμε τη ρύθμιση της τηλεοπτικής αγοράς από μηδενική βάση, αρχίζοντας από το βασικό ερώτημα:

Γιατί πρέπει να υπάρχει ρύθμιση, με τη μορφή του περιορισμένου αριθμού αδειών ή με τη μορφή του μίνιμουμ μεγέθους των επιχειρήσεων; Στο κάτω κάτω, κανένας δεν λέει να υπάρχει κάτι αντίστοιχο στις εφημερίδες, που είναι επίσης σημαντικές για τη λειτουργία της δημοκρατίας, ούτε και στα τρόφιμα, που είναι πολύ πιο βασικό αγαθό για την ανθρώπινη ζωή. Continue reading

Εκατό χιλιάδες άνθρωποι

(Καθημερινή, 02/10/2016)

Εκατό χιλιάδες άνθρωποι, το 2% του εργατικού δυναμικού της Ελλάδας, είναι αρκετοί για να αλλάξουν τη τροχιά της οικονομίας και της κοινωνίας. Είναι αυτοί που μπορούν να δημιουργήσουν νέες και πιο παραγωγικές επιχειρήσεις, να βελτιώσουν αυτές που υπάρχουν, να αλλάξουν το κλίμα στα πανεπιστήμια, να φέρουν καλές κοινωνικές υπηρεσίες πιο κοντά στους φτωχούς. Εκατό χιλιάδες μπορούν να ξαναβάλουν ένδεκα εκατομμύρια πολίτες στον χάρτη του ανεπτυγμένου κόσμου.

Δεν είναι νεοφιλελεύθερη ούτε ελιτίστικη η άποψη αυτή. Δεν πρόκειται για κεφαλαιοκράτες, ούτε αποκλειστικά για γόνους μεγαλοαστών. Μπορεί να είναι αγρότες, βιοτέχνες, σχεδιαστές, δάσκαλοι. Είναι όμως ηγέτες στην οικονομία της γνώσης, σε ομάδες παραγωγών, σε υπηρεσίες υγείας, είναι όσοι μπορούν να οργανώσουν την «ενδογενή ανάπτυξη» που επιδιώκει κι ένα τμήμα της Αριστεράς. Continue reading

Τέλος εποχής για το μικρό αφεντικό;

(Καθημερινή, 04/09/2016)

Η εποχή του «εγώ είμαι αφεντικό του εαυτού μου» έχει τελειώσει, είπε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Καφαντάρη πριν από λίγες μέρες. Το είπε σε μια τηλεοπτική συζήτηση, αφού ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών είχε μιλήσει για τα μεγάλα φορολογικά και ασφαλιστικά βάρη που αντιμετωπίζουν οι μικροεπιχειρηματίες. Στο Διαδίκτυο πολλοί την κατέκριναν, ενώ άλλοι την υποστήριξαν, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα έχουμε υπερβολικά μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολουμένων και μικροεργοδοτών.

Η κ. Καφαντάρη κάνει λάθος σχετικά με την εποχή. Σε διεθνές επίπεδο είναι πιο πολλές οι ευκαιρίες σήμερα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις από ό,τι ήσαν πριν από δέκα ή τριάντα χρόνια. Η τεχνολογία επιτρέπει σε όποιον νοικιάζει δωμάτια σε ένα νησί να βρει πελάτες σε όλον τον κόσμο. Στον βιοτέχνη που κατασκευάζει σανδάλια, το ίδιο. Στον προγραμματιστή να παίρνει έργα στην Αμερική από την Ελλάδα, και να γράφει τον κώδικα στο σπίτι του. Σε μικρές εταιρείες μηχανικών να συμμετέχουν στον σχεδιασμό του μετρό μιας μακρινής μητρόπολης. Ακόμα και ο αγρότης με τα λίγα στρέμματα μπορεί να έχει ψηλές αποδόσεις, αν επιλέξει κατάλληλη τεχνολογία για την καλλιέργεια και τη διανομή. Γενικά στον κόσμο δεν ισχύει η μακροχρόνια τάση της «συγκέντρωσης και συγκεντρωποίησης» του κεφαλαίου, που είχε προβλέψει ο Μαρξ. Το ειδικό βάρος των μικρών αυξομειώνεται και οι σχέσεις μικρών και μεγάλων μεταλλάσσονται διαρκώς. Στις μέρες μας, οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες πετυχαίνουν ακριβώς επειδή δίνουν τη δυνατότητα σε εκατομμύρια μικρές επιχειρήσεις να επιβιώνουν ικανοποιητικά. Continue reading