“Τι Πιστεύουν Οι Έλληνες” Για Την Οικονομία Και Την Επιχειρηματικότητα

Παρουσίαση αποτελεσμάτων της Ερευνας της “διαΝΕΟσις”

Advertisements

Οι δύο όψεις της αξιοκρατίας

(Καθημερινή 07.08.2016)

Εχουμε ανάγκη από καλές ειδήσεις, από ιστορίες επιτυχίας. Ολο και περισσότερο οι ιστορίες επιτυχίας προέρχονται από το εξωτερικό. Ενας Ελληνας μηχανικός αναλαμβάνει το εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μιας μεγάλης πολυεθνικής, μια δικηγόρος διαπρέπει στο Στρασβούργο, δύο νέοι επιχειρηματίες πούλησαν την εταιρεία τους στην Καλιφόρνια, άλλοι δύο έστησαν επιχείρηση στην Κίνα. Καθηγητές στα πανεπιστήμια μας μιλούν με περηφάνια για τις καλύτερες μεταπτυχιακές φοιτήτριες που έγιναν δεκτές στο Χάρβαρντ ή στο CERN, και προβλέπουν μια λαμπρή καριέρα εκεί.

Οταν ακούω τέτοιες περιπτώσεις έχω ανάμεικτα συναισθήματα. Χαίρομαι που οι άνθρωποι θα βρουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν στις ικανότητές τους, να πετύχουν τους στόχους τους, να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν. Λυπάμαι όμως, γιατί πολλές φορές η δική τους επιτυχία είναι μια απώλεια για την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Αυτό είναι φανερό στην περίπτωση φτασμένων πανεπιστημιακών που αφήνουν τη σχολή και το εργαστήριό τους γιατί δεν έχουν πια τους πόρους να εργαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς στην Ελλάδα. Είναι λιγότερο φανερό για τους πολύ νέους που ίσως δεν θα έκαναν τίποτε παραγωγικό αν έμεναν εδώ, ή για τους επιχειρηματίες που ο κλάδος τους δεν ευδοκιμεί στην Ελλάδα. Ισχύει πάντως ότι όσο λιγότεροι είναι οι ικανοί που μένουν και το παλεύουν, τόσο φτωχότερη είναι η εγχώρια παραγωγή, παιδεία, και κοινωνία. Continue reading

Αλλαξε ο συσχετισμός δυνάμεων στην κοινωνία;

(Καθημερινή 10.07.2016)

Το 2011 έγραψα ότι η κρίση δημιουργήθηκε επειδή κυριάρχησαν στην Ελλάδα τα επαγγέλματα των «μη εμπορεύσιμων» κλάδων, αυτών δηλαδή που απευθύνονται μόνο στην εσωτερική αγορά και δεν κινδυνεύουν από διεθνή ανταγωνισμό. Κατασκευαστές και τραπεζίτες, δικηγόροι και ιατροί, έμποροι και φαρμακοποιοί, υπάλληλοι υπουργείων και ΔΕΚΟ συγκρότησαν έναν συνασπισμό εξουσίας που απαιτούσε εγγυημένα περιθώρια κέρδους, μισθούς πέρα από την παραγωγικότητα, συντάξεις υψηλότερες από τις εισφορές, τεχνητή ζήτηση για άχρηστες υπηρεσίες.

Οι εμπορεύσιμες δραστηριότητες, δηλαδή βιομηχανία, γεωργία, τεχνολογία, δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν σε τέτοιο περιβάλλον και συρρικνώθηκαν δραματικά. Ο τουρισμός και η ναυτιλία διατηρήθηκαν μόνο επειδή είχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ανεξάρτητα από το θεσμικό περιβάλλον της υπόλοιπης οικονομίας.

Αποτέλεσμα της κυριαρχίας αυτού του συνασπισμού ήταν να εξάγουμε ελάχιστα προϊόντα και να έχουμε έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο επί δεκαετίες. Η κρίση του 2010 εκδηλώθηκε όταν οι δανειστές από το εξωτερικό σταμάτησαν να χρηματοδοτούν το έλλειμμα. Continue reading

Καπιταλισμός με το ζόρι

Επιτέλους το εσωτερικό δράμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το ευρώ, την Ευρώπη και τον καπιταλισμό φαίνεται ότι καταλήγει σε λύση: αποφάσισαν ότι προτιμούν να παραμείνει η χώρα και στα τρία. Πέρα από τις διαπραγματεύσεις στο Eurogroup και τις ψηφοφορίες στη Βουλή, αυτό έχει αρχίσει να διαφαίνεται στον λόγο των στελεχών. Η «διεκδίκηση» έχει υποχωρήσει, ενώ η «ανάπτυξη» και οι «επενδύσεις» γίνονται οι νέοι στόχοι του έθνους.

Αλλάζει ο λόγος. Αλλάζει γιατί όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι οι σύντροφοι άρχισαν να ψάχνουν ποιος κρατάει τον φάκελο με το εναλλακτικό σχέδιο, και ανακάλυψαν ότι δεν τον έχει κανένας, ούτε ο Βαρουφάκης, ούτε ο Τσακαλώτος, ούτε ο Λαφαζάνης. Συμβιβάστηκαν λοιπόν, από τον φόβο του κενού. Οπως συμβιβάζεται η σύζυγος που μένει σε έναν δυστυχισμένο γάμο, και τηρεί τα προσχήματα, γιατί δεν έχει πού αλλού να πάει.

Γίνεται παντρειά με το ζόρι; Γίνεται καπιταλισμός με το ζόρι; Ισως ναι, αλλά θα είναι φτωχός και μίζερος, χωρίς τη δημιουργική δυναμική του. Μαγκωμένος μέσα στην καχυποψία, την υποκρισία, τη μικρή καθημερινή υπονόμευση, και τον σιωπηλό εγκλεισμό, όπως συμβαίνει στις δυσλειτουργικές οικογένειες. Δυστυχώς τα πεπραγμένα των 15 μηνών προϊδεάζουν για μια τέτοια κατάσταση. Continue reading

Ο ελληνισμός στην οικονομία του μέλλοντος

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 17 Απρ. 2016.

Η μεγάλη κρίση που βιώνουμε θα αλλάξει τη θέση της Ελλάδας και του ελληνισμού στην παγκόσμια οικονομία. Το διακύβευμα της εποχής είναι: προς ποια κατεύθυνση; Στον δημόσιο λόγο και στους καφενέδες της επικράτειας κυριαρχούν τα απαισιόδοξα σενάρια. Αυτές τις ημέρες όμως εκδόθηκε ένα βιβλίο του Γιώργου Πρεβελάκη που προβάλλει μία αισιόδοξη εκδοχή. Τίτλος: «Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας» (εκδόσεις Economia).

Δεν αναπαράγω εδώ την ανάλυση του σημαντικού αυτού βιβλίου για τη θέση του ελληνισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, για τον ρόλο του στη διαμόρφωση των δυτικών εθνών και για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Σας προτρέπω να το διαβάσετε. Ο στόχος του συγγραφέα, όπως τον συνόψισε ο ίδιος, είναι να εντοπίσει τα προ-νεωτερικά στοιχεία της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, που ήταν μειονέκτημα στη νεωτερική εποχή, αλλά που στο μέλλον μπορούν να γίνουν πλεονέκτημα, καθώς τα εθνικά κράτη κλονίζονται από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία. Τα στοιχεία είναι: η μεγάλη επένδυση των οικογενειών στην παιδεία, η διαχρονική γλώσσα, ο τοπικισμός, τα διεθνή δίκτυα της διασποράς και της ναυτιλίας, τα θρησκευτικά δίκτυα και η διαμεσολαβητική θέση μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Continue reading

Πραγματιστές και παραμυθιασμένοι

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 21 Φεβρουαρίου 2016

Οι περισσότεροι Ελληνες έχουμε αντιφατική σχέση με την οικονομική πραγματικότητα. Για όσα θέματα έχουμε παραστάσεις από την άμεση εμπειρία μας είμαστε πραγματιστές και μπορούμε να κρίνουμε τι είναι καλό για εμάς και τους κοντινούς μας. Για όσα θέματα αφορούν σε θεσμούς και πρόσωπα μακριά από εμάς είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την όποια αφήγηση μάς πλασάρουν οι δημαγωγοί, αν αγγίξουν επιδέξια την ανασφάλεια ή τον εγωισμό μας. Φρόνιμοι στα μικρά και όχλος στα μεγάλα.

Αυτό σκεφτόμουν διαβάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας «Τι πιστεύουν οι Ελληνες;» του οργανισμού «διαΝΕΟσις». Από τα πολλά και ποικίλα ευρήματα που παρουσιάζονται αναλυτικά στον ιστότοπο dianeosis.org, διαλέγω μερικά που αφορούν στην οικονομική κρίση και στην οικονομική πολιτική.

Για τα αίτια της κρίσης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό συμφωνεί ότι ευθυνόμαστε «όλοι μας που συνηθίσαμε να δανειζόμαστε για να καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε» (84%). Η συμφωνία είναι διαταξική (ανώτερη/ μεσαία τάξη: 89%, κατώτερη/μεσαία: 82%), διεπαγγελματική και διαγενεακή. Αυτό ξαφνιάζει αν σκεφτούμε πόσο είχε επικρατήσει στον δημόσιο λόγο η άποψη ότι η λιτότητα είναι επιλογή των δανειστών, ενώ θα μπορούσαμε υπό άλλες συνθήκες να την αποφύγουμε. Αυτή ήταν η υπόσχεση του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, γι’ αυτό νίκησαν, και αυτό έλεγαν ακόμα τον Απρίλιο 2015, όταν έγινε η έρευνα. Continue reading

Καλοδεχούμενοι πρόσφυγες

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή Χριστούγεννα του 2015.

Ο κίνδυνος να μείνουν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες εύλογα κυριαρχεί στις ειδήσεις και στη σκέψη των πολιτικών. Σε αντίθεση με τους διερχόμενους, οι εγκλωβισμένοι, αν είναι πολλοί και απελπισμένοι, θα γίνουν σοβαρό πρόβλημα για την κοινωνία που τους δέχεται, καθώς παραμένουν χωρίς να επιδιώκουν χτίσουν μια νέα ζωή, και η κοινωνία δεν επενδύει για να τους ενσωματώσει.

Υπάρχουν όμως και οι πρόσφυγες που δεν είναι εγκλωβισμένοι, ούτε διερχόμενοι. Είναι όσοι αποφασίζουν να εγκατασταθούν στην Ελλάδα, να βρουν δουλειά και να στείλουν τα παιδιά στο ελληνικό σχολείο. Για αυτούς δεν γίνεται συζήτηση, ίσως επειδή είναι λίγοι, κι ίσως επειδή οι πολιτικοί δεν τολμούν να θίξουν το ζήτημα γιατί φοβούνται τους ψηφοφόρους. Εχουμε όμως αναλάβει την υποχρέωση έναντι των εταίρων στην ΕΕ να δεχτούμε για εγκατάσταση 50.000 πρόσφυγες. Πρέπει να το κάνουμε όσο καλύτερα μπορούμε. Και ακόμα καλύτερα, να το δούμε ως ευκαιρία. Continue reading

Το Πρωτείο της Πολιτικής

Διάβασα στις διακοπές το βιβλίο Το Πρωτείο της Πολιτικής: η Σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ου αιώνα της Sheri Berman. Είναι εξαιρετικά χρήσιμο για τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα που μας απασχολούν και σήμερα. Στην Ευρώπη για την σχέση της εθνικής πολιτικής με την παγκόσμια αγορά. Στην Ελλάδα για να διαμορφώσουμε μια νέα πολιτική σύνθεση, ταυτόχρονα ρεαλιστική, μεγαλόπνοη και στηριγμένη σε μια συλλογική ταυτότητα αλληλεγγύης κι όχι διχασμού.

Θάθελα να γράψω μια κανονική βιβλιοπαρουσίαση, αλλά δεν έχω τον χρόνο. Σημειώνω, για όποιον σκέφτεται να το διαβάσει, οτι τα κεφάλαια 5 και 6, με θέμα αντίστοιχα την σοσιαλδημοκρατία και τον φασισμό/ναζισμό στον Μεσοπόλεμο, είναι αποκαλυπτικά για την κοινή αντικαπιταλιστική και κρατικιστική καταγωγή τους. Η αποφασιστικότητα των «ριζοσπαστικών αναθεωρητών» του μαρξισμού σε αντιδιαστολή με την αμφιθυμία των «δημοκρατικών αναθεωρητών» οδήγησαν στην επικράτηση της ακροδεξιάς, κι αυτό μου θυμίζει τα δικά μας σήμερα.

Γενικότερα, το βιβλίο ερμηνεύει την σοσιαλδημοκρατία, που ηγεμόνευσε στην μεταπολεμική Ευρώπη, ως μια εντελώς νέα πολιτική σύνθεση, και απορρίπτει τις θεωρήσεις που την βλέπουν είτε ως μαρξισμό light, είτε ως φιλελευθερισμό με φτιασίδια. Η Berman δηλώνει τον θαυμασμό της για την σοσιαλδημοκρατία, και τελειώνει με την έκκληση να ξαναβρούμε τα στοιχεία που την έκαναν τότε ηγεμονική.

Το διάβασα απνευστί ακριβώς επειδή μιλά για θέματα που είναι τόσο ζωτικά εδώ και τώρα (ακόμα και για την πολυπολιτισμικότητα στο τελευταίο κεφάλαιο, όπου δείχνει οτι είναι τουλάχιστο πολιτικά ηλίθιο να χαρίζεις τις αγωνίες που εκφράζει ο Τζήμερος στην ακροδεξιά). Continue reading

Συνομιλία στο amagi radio με την Μελίνα Δασκαλάκη

Στις 13 Δεκ. 2013 μιλήσαμε για περίπου δύο ώρες με την Μελίνα Δασκαλάκη, για το “Αόρατο Ρήγμα”, την κίνηση των “58” και άλλα. Η Μελίνα είναι εξαιρετική συνομιλήτρια, και νομίζω οτι περιγράψαμε καλά τα βασικά θέματα του βιβλίου, αλλά και τα ζητούμενα για την ανασυγκρότηση του μεταρρυθμιστικού κέντρου. Η συνομιλία, μετά μουσικής, στο mixcloud, εδώ.