Εκατό χιλιάδες άνθρωποι

(Καθημερινή, 02/10/2016)

Εκατό χιλιάδες άνθρωποι, το 2% του εργατικού δυναμικού της Ελλάδας, είναι αρκετοί για να αλλάξουν τη τροχιά της οικονομίας και της κοινωνίας. Είναι αυτοί που μπορούν να δημιουργήσουν νέες και πιο παραγωγικές επιχειρήσεις, να βελτιώσουν αυτές που υπάρχουν, να αλλάξουν το κλίμα στα πανεπιστήμια, να φέρουν καλές κοινωνικές υπηρεσίες πιο κοντά στους φτωχούς. Εκατό χιλιάδες μπορούν να ξαναβάλουν ένδεκα εκατομμύρια πολίτες στον χάρτη του ανεπτυγμένου κόσμου.

Δεν είναι νεοφιλελεύθερη ούτε ελιτίστικη η άποψη αυτή. Δεν πρόκειται για κεφαλαιοκράτες, ούτε αποκλειστικά για γόνους μεγαλοαστών. Μπορεί να είναι αγρότες, βιοτέχνες, σχεδιαστές, δάσκαλοι. Είναι όμως ηγέτες στην οικονομία της γνώσης, σε ομάδες παραγωγών, σε υπηρεσίες υγείας, είναι όσοι μπορούν να οργανώσουν την «ενδογενή ανάπτυξη» που επιδιώκει κι ένα τμήμα της Αριστεράς. Continue reading

Advertisements

Οι δύο όψεις της αξιοκρατίας

(Καθημερινή 07.08.2016)

Εχουμε ανάγκη από καλές ειδήσεις, από ιστορίες επιτυχίας. Ολο και περισσότερο οι ιστορίες επιτυχίας προέρχονται από το εξωτερικό. Ενας Ελληνας μηχανικός αναλαμβάνει το εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μιας μεγάλης πολυεθνικής, μια δικηγόρος διαπρέπει στο Στρασβούργο, δύο νέοι επιχειρηματίες πούλησαν την εταιρεία τους στην Καλιφόρνια, άλλοι δύο έστησαν επιχείρηση στην Κίνα. Καθηγητές στα πανεπιστήμια μας μιλούν με περηφάνια για τις καλύτερες μεταπτυχιακές φοιτήτριες που έγιναν δεκτές στο Χάρβαρντ ή στο CERN, και προβλέπουν μια λαμπρή καριέρα εκεί.

Οταν ακούω τέτοιες περιπτώσεις έχω ανάμεικτα συναισθήματα. Χαίρομαι που οι άνθρωποι θα βρουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν στις ικανότητές τους, να πετύχουν τους στόχους τους, να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν. Λυπάμαι όμως, γιατί πολλές φορές η δική τους επιτυχία είναι μια απώλεια για την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Αυτό είναι φανερό στην περίπτωση φτασμένων πανεπιστημιακών που αφήνουν τη σχολή και το εργαστήριό τους γιατί δεν έχουν πια τους πόρους να εργαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς στην Ελλάδα. Είναι λιγότερο φανερό για τους πολύ νέους που ίσως δεν θα έκαναν τίποτε παραγωγικό αν έμεναν εδώ, ή για τους επιχειρηματίες που ο κλάδος τους δεν ευδοκιμεί στην Ελλάδα. Ισχύει πάντως ότι όσο λιγότεροι είναι οι ικανοί που μένουν και το παλεύουν, τόσο φτωχότερη είναι η εγχώρια παραγωγή, παιδεία, και κοινωνία. Continue reading

Καπιταλισμός με το ζόρι

Επιτέλους το εσωτερικό δράμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το ευρώ, την Ευρώπη και τον καπιταλισμό φαίνεται ότι καταλήγει σε λύση: αποφάσισαν ότι προτιμούν να παραμείνει η χώρα και στα τρία. Πέρα από τις διαπραγματεύσεις στο Eurogroup και τις ψηφοφορίες στη Βουλή, αυτό έχει αρχίσει να διαφαίνεται στον λόγο των στελεχών. Η «διεκδίκηση» έχει υποχωρήσει, ενώ η «ανάπτυξη» και οι «επενδύσεις» γίνονται οι νέοι στόχοι του έθνους.

Αλλάζει ο λόγος. Αλλάζει γιατί όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι οι σύντροφοι άρχισαν να ψάχνουν ποιος κρατάει τον φάκελο με το εναλλακτικό σχέδιο, και ανακάλυψαν ότι δεν τον έχει κανένας, ούτε ο Βαρουφάκης, ούτε ο Τσακαλώτος, ούτε ο Λαφαζάνης. Συμβιβάστηκαν λοιπόν, από τον φόβο του κενού. Οπως συμβιβάζεται η σύζυγος που μένει σε έναν δυστυχισμένο γάμο, και τηρεί τα προσχήματα, γιατί δεν έχει πού αλλού να πάει.

Γίνεται παντρειά με το ζόρι; Γίνεται καπιταλισμός με το ζόρι; Ισως ναι, αλλά θα είναι φτωχός και μίζερος, χωρίς τη δημιουργική δυναμική του. Μαγκωμένος μέσα στην καχυποψία, την υποκρισία, τη μικρή καθημερινή υπονόμευση, και τον σιωπηλό εγκλεισμό, όπως συμβαίνει στις δυσλειτουργικές οικογένειες. Δυστυχώς τα πεπραγμένα των 15 μηνών προϊδεάζουν για μια τέτοια κατάσταση. Continue reading

Ο ελληνισμός στην οικονομία του μέλλοντος

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 17 Απρ. 2016.

Η μεγάλη κρίση που βιώνουμε θα αλλάξει τη θέση της Ελλάδας και του ελληνισμού στην παγκόσμια οικονομία. Το διακύβευμα της εποχής είναι: προς ποια κατεύθυνση; Στον δημόσιο λόγο και στους καφενέδες της επικράτειας κυριαρχούν τα απαισιόδοξα σενάρια. Αυτές τις ημέρες όμως εκδόθηκε ένα βιβλίο του Γιώργου Πρεβελάκη που προβάλλει μία αισιόδοξη εκδοχή. Τίτλος: «Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας» (εκδόσεις Economia).

Δεν αναπαράγω εδώ την ανάλυση του σημαντικού αυτού βιβλίου για τη θέση του ελληνισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, για τον ρόλο του στη διαμόρφωση των δυτικών εθνών και για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Σας προτρέπω να το διαβάσετε. Ο στόχος του συγγραφέα, όπως τον συνόψισε ο ίδιος, είναι να εντοπίσει τα προ-νεωτερικά στοιχεία της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, που ήταν μειονέκτημα στη νεωτερική εποχή, αλλά που στο μέλλον μπορούν να γίνουν πλεονέκτημα, καθώς τα εθνικά κράτη κλονίζονται από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία. Τα στοιχεία είναι: η μεγάλη επένδυση των οικογενειών στην παιδεία, η διαχρονική γλώσσα, ο τοπικισμός, τα διεθνή δίκτυα της διασποράς και της ναυτιλίας, τα θρησκευτικά δίκτυα και η διαμεσολαβητική θέση μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Continue reading

Πραγματιστές και παραμυθιασμένοι

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 21 Φεβρουαρίου 2016

Οι περισσότεροι Ελληνες έχουμε αντιφατική σχέση με την οικονομική πραγματικότητα. Για όσα θέματα έχουμε παραστάσεις από την άμεση εμπειρία μας είμαστε πραγματιστές και μπορούμε να κρίνουμε τι είναι καλό για εμάς και τους κοντινούς μας. Για όσα θέματα αφορούν σε θεσμούς και πρόσωπα μακριά από εμάς είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την όποια αφήγηση μάς πλασάρουν οι δημαγωγοί, αν αγγίξουν επιδέξια την ανασφάλεια ή τον εγωισμό μας. Φρόνιμοι στα μικρά και όχλος στα μεγάλα.

Αυτό σκεφτόμουν διαβάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας «Τι πιστεύουν οι Ελληνες;» του οργανισμού «διαΝΕΟσις». Από τα πολλά και ποικίλα ευρήματα που παρουσιάζονται αναλυτικά στον ιστότοπο dianeosis.org, διαλέγω μερικά που αφορούν στην οικονομική κρίση και στην οικονομική πολιτική.

Για τα αίτια της κρίσης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό συμφωνεί ότι ευθυνόμαστε «όλοι μας που συνηθίσαμε να δανειζόμαστε για να καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε» (84%). Η συμφωνία είναι διαταξική (ανώτερη/ μεσαία τάξη: 89%, κατώτερη/μεσαία: 82%), διεπαγγελματική και διαγενεακή. Αυτό ξαφνιάζει αν σκεφτούμε πόσο είχε επικρατήσει στον δημόσιο λόγο η άποψη ότι η λιτότητα είναι επιλογή των δανειστών, ενώ θα μπορούσαμε υπό άλλες συνθήκες να την αποφύγουμε. Αυτή ήταν η υπόσχεση του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, γι’ αυτό νίκησαν, και αυτό έλεγαν ακόμα τον Απρίλιο 2015, όταν έγινε η έρευνα. Continue reading

Αυτοί που επιχειρούν μέσα στην κρίση

Δημοσιεύτηκε στη Καθημερινή στις 24 Ιαν. 2016

Μ​​έσα σε ένα ζοφερό περιβάλλον, βλέπω ανθρώπους να ιδρύουν νέες επιχειρήσεις. Τι είναι αυτό που τους κινητοποιεί, όταν οι περισσότεροι γύρω τους είναι αποκαρδιωμένοι, ή έτοιμοι να μεταναστεύσουν;

Προσπαθώ να ταξινομήσω τους παράγοντες με βάση την εμπειρία μου από τον χώρο των μικρών εταιρειών καινοτομίας.

Εναλλακτικές επιλογές. Αποφασίζουν ότι το επιχειρείν είναι προτιμότερο από άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να κάνουν στη ζωή τους. Αυτό θεωρητικά έχει θετική και αρνητική όψη. Είτε βλέπουν ευκαιρία για μεγάλη επιτυχία στο επιχειρείν, είτε δεν βλέπουν ευκαιρίες αλλού, ενώ δεν θέλουν για προσωπικούς λόγους να μεταναστεύσουν. Οι έρευνες επιχειρηματικότητας ονομάζουν τις δύο περιπτώσεις επιχειρηματικότητα «ευκαιρίας» και «ανάγκης». Continue reading

Δεν ηττηθήκατε, σύντροφοι

Αναρτήθηκε στο protagon στις 3 Αυγ. 2015

«Ηττηθήκαμε», γράφουν οι διανοούμενοι και τα πολιτικά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, και ψάχνουν να βρουν πού έκαναν το λάθος στις διαπραγματεύσεις. Αναζητούν απαντήσεις στο συσχετισμό δυνάμεων, σε τεχνικές ανεπάρκειες, σε γεωπολιτικούς παράγοντες.

Δεν ηττηθήκατε όμως, σύντροφοι. Δεν είχατε ποτέ κάποιο δικό σας στόχο που αποτύχατε να υλοποιήσετε. Με δανεικές ιδέες πορευτήκατε, και αυτούς τους δανεικούς στόχους ούτε τους πιστέψατε ποτέ πραγματικά, ούτε καταλάβατε ότι συνοδεύονται από παράπλευρο κόστος, που δεν θα θέλατε ποτέ να αναλάβετε.

Δεν είναι μόνο δικό σας το πρόβλημα, στο ΣΥΡΙΖΑ της Ελλάδας. Είναι το πρόβλημα της ριζοσπαστικής Αριστεράς σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Δεν έχει δικό της στόχο για την οργάνωση της παραγωγής και της διανομής στη βάση της οικονομίας, αλλά ούτε για την οικονομική πολιτική του κράτους. Για αυτά τα θεμελιακά ζητήματα η Αριστερά έχει μόνο κριτική απέναντι στα υπάρχοντα συστήματα και μερικές πολύ γενικόλογες ιδέες για εναλλακτική οργάνωση. Δεν υπάρχει όμως πρακτική αριστερή πολιτική. Continue reading

Γιατί ψηφίζω ΝΑΙ

Την Κυριακή δεν ψηφίζουμε ούτε για το ΦΠΑ, ούτε για το ΕΚΑΣ. Ψηφίζουμε για το ευρώ. Το ερώτημα στο ψηφοδέλτιο-κουρελόχαρτο (όπως το χαρακτήρισε ο Γ. Καμίνης) είναι απατηλό. Αν ψηφίσουμε ΟΧΙ, πάλι ψηλούς φόρους θα έχουμε, και πάλι ο λογαριασμός για τις συντάξεις δεν θα βγαίνει. Και θα έχουμε σίγουρα πιο λίγες θέσεις εργασίας για να πληρώνουν τους φόρους και τις συντάξεις. Με τα χάλια που έχει η οικονομία μας, δεν υπάρχει καμιά επιλογή χωρίς λιτότητα.

Η επιλογή είναι ανάμεσα σε λιτότητα με συμμάχους ή χωρίς συμμάχους. Οι εταίροι μας στην ΕΕ είναι αυτοί που κρατούσαν τις τράπεζές μας ανοιχτές αυτά τα πέντε χρόνια. Χωρίς αυτούς, οι τράπεζες θα μείνουν κλειστές, και όταν ανοίξουν μετά από πολλούς μήνες, θα είναι με ένα νέο νόμισμα που θα αξίζει ελάχιστα. Ο πληθωρισμός θα είναι 20% ή 30%, και οι «μισθοί Βουλγαρίας» θα μας φαίνονται πολύ καλοί.

Ο μόνος δρόμος για την ανάπτυξη περνά μέσα από σταθερούς θεσμούς, σταθερό νόμισμα, σταθερές τράπεζες. Επενδύσεις σε υποδομές με ευρωπαϊκά κονδύλια, και σε παραγωγικές επιχειρήσεις που τις χτίζουν άνθρωποι αφοσιωμένοι στη δουλειά τους. Από διεκδικήσεις χορτάσαμε, σαράντα χρόνια τώρα. Ας δοκιμάσουμε κάτι καινούργιο, την δημιουργική δουλειά. Και ας ξεκινήσουμε με το ΝΑΙ στην Ευρώπη.

(δημοσιεύτηκε στην Athens Voice 1η Ιουλίου 2015)

Η πολιτική στα χρόνια του πλεονάσματος

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 14 Ιουνίου 2015.

Οταν συζητούμε για τα Μνημόνια, συνήθως ξεχωρίζουμε τους δημοσιονομικούς στόχους από τις μεταρρυθμίσεις. Αλλά η πιο μεγάλη μεταρρύθμιση του κράτους θα ήταν να λειτουργήσει για μερικά χρόνια χωρίς πρωτογενές έλλειμμα. Αν καταλήξουμε σε συμφωνία που προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα, ακόμη και κοντά στο μηδέν τοις εκατό του ΑΕΠ, αυτό θα μπορούσε να μετασχηματίσει ριζικά τον τρόπο που κατανέμει τις δαπάνες η κυβέρνηση, και το περιεχόμενο της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Η αλλαγή μπορεί να προκύψει τη στιγμή που όλοι θα συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχει ένα απόλυτο όριο στο άθροισμα των δαπανών του κράτους, και αυτό ορίζεται από τους φόρους που εισπράττει. Δηλαδή ότι κάθε δαπάνη σημαίνει μια περικοπή σε κάποια άλλη δαπάνη ή απαιτεί κάποιον φόρο που την καλύπτει. Οτι για κάθε πρόωρη σύνταξη θα μείνει χωρίς γάζες κάποιο νοσοκομείο. Για κάθε επαναπρόσληψη του κ. Κατρούγκαλου, κάποιοι θα πληρώσουν ακριβότερο ΦΠΑ στα τρόφιμα. Για κάθε ταξίδι της κυρίας Κωνσταντοπούλου, θα μείνει χωρίς επίδομα ένας άνεργος. Η κυβέρνηση θα είναι υποχρεωμένη να κάνει αυτές τις δύσκολες επιλογές. Και να εξηγεί γιατί αυτό και όχι το άλλο. Continue reading

Η άγνοια του ΣτΕ για τις συντάξεις

Η πλειονότητα των δικαστών του ΣτΕ ετοιμάζεται να κηρύξει αντισυνταγματικές τις περικοπές συντάξεων, με το σκεπτικό, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οτι “δεν ωφέλησαν τη χώρα και τα βάρη σήκωσαν οι συνταξιούχοι, που συνήθως πληρώνουν το κόστος τέτοιων κυβερνητικών αποφάσεων.”  Αν ισχύει αυτό, έχουν βαθειά άγνοια της πραγματικότητας. Η πιο ευνοημένη από το κράτος κατηγορία στην Ελλάδα ήταν και είναι οι συνταξιούχοι, σε βάρος των νέων, των μισθωτών, των άνεργων και των επιχειρηματιών.

Αντί να ακούνε τους τηλεργατολόγους, ας διαβάσουν τις μελέτες και τις στατιστικές. Για να τους βοηθήσω, παραθέτω μερικούς πίνακες. Από την μελέτη Γιαννίτση – Ζωγραφάκη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα (όλη η μελέτη εδώ).

Πρώτα, πόσο αυξήθηκαν ή μειώθηκαν τα εισοδήματα από το 2008 ως το 2012 ανά πηγή εισοδήματος:

Screen Shot 2015-05-01 at 21.45.15

Το εισόδημα από συντάξεις αυξήθηκε κατά 12,8%, όταν το εισόδημα από τις άλλες πηγές μειώθηκε κατά τουλάχιστο 20% (θετική εξαίρεση το αγροτικό εισόδημα). Ο κύριος λόγος, φυσικά, ήταν οτι αυξήθηκε πολύ ο αριθμός των συνταξιούχων. Continue reading