Πραγματιστές και παραμυθιασμένοι

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 21 Φεβρουαρίου 2016

Οι περισσότεροι Ελληνες έχουμε αντιφατική σχέση με την οικονομική πραγματικότητα. Για όσα θέματα έχουμε παραστάσεις από την άμεση εμπειρία μας είμαστε πραγματιστές και μπορούμε να κρίνουμε τι είναι καλό για εμάς και τους κοντινούς μας. Για όσα θέματα αφορούν σε θεσμούς και πρόσωπα μακριά από εμάς είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την όποια αφήγηση μάς πλασάρουν οι δημαγωγοί, αν αγγίξουν επιδέξια την ανασφάλεια ή τον εγωισμό μας. Φρόνιμοι στα μικρά και όχλος στα μεγάλα.

Αυτό σκεφτόμουν διαβάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας «Τι πιστεύουν οι Ελληνες;» του οργανισμού «διαΝΕΟσις». Από τα πολλά και ποικίλα ευρήματα που παρουσιάζονται αναλυτικά στον ιστότοπο dianeosis.org, διαλέγω μερικά που αφορούν στην οικονομική κρίση και στην οικονομική πολιτική.

Για τα αίτια της κρίσης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό συμφωνεί ότι ευθυνόμαστε «όλοι μας που συνηθίσαμε να δανειζόμαστε για να καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε» (84%). Η συμφωνία είναι διαταξική (ανώτερη/ μεσαία τάξη: 89%, κατώτερη/μεσαία: 82%), διεπαγγελματική και διαγενεακή. Αυτό ξαφνιάζει αν σκεφτούμε πόσο είχε επικρατήσει στον δημόσιο λόγο η άποψη ότι η λιτότητα είναι επιλογή των δανειστών, ενώ θα μπορούσαμε υπό άλλες συνθήκες να την αποφύγουμε. Αυτή ήταν η υπόσχεση του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, γι’ αυτό νίκησαν, και αυτό έλεγαν ακόμα τον Απρίλιο 2015, όταν έγινε η έρευνα. Continue reading

Η λογική ως πολιτικό πρόταγμα

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 15 Ιουνίου 2014.

Καθώς καταλαγιάζει το σοκ από την κρίση, και υποχωρεί η αίσθηση της έκτακτης ανάγκης, πολλοί είναι αυτοί που προτείνουν να γυρίσουμε στις παλιές διαχωριστικές γραμμές της πολιτικής. Να επιλέξουν οι πολίτες δεξιά/αριστερά, ή έστω κεντροδεξιά/κεντροαριστερά, και ειδικότερα για την οικονομία, φιλελεύθερες ή σοσιαλδημοκρατικές συνταγές. Και να αφήσουν κατά μέρος τις εκκλήσεις για την πολιτική του «αυτονόητου» ή της «κοινής λογικής». Οσο κι αν φαίνονται εύλογα τα επιχειρήματα, η εμμονή σε αυτές τις σταθερές διαχωριστικές κρύβει μια μεγάλη παγίδα. Οτι δηλαδή, όπως στο παρελθόν, οι διαμάχες για το «πρόσημο» των πολιτικών θα είναι προπέτασμα καπνού για να κάνουν τη δουλειά τους οι ομάδες συμφερόντων που καρπώνονται τα χρήματα και τα προνόμια, ανεξάρτητα από διακηρύξεις και νόμους.

Ας το πούμε άλλη μια φορά: Η Ελλάδα δεν είναι ένα κανονικό ευρωπαϊκό κράτος. Στη Δυτική Ευρώπη, όσο έντονες κι αν είναι οι πολιτικές διαμάχες, το κράτος λειτουργεί σε γενικές γραμμές ως εργαλείο που εφαρμόζει τη βούληση της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας, όπως αυτή εκφράζεται από το νομοθετικό έργο. Φυσικά υπάρχουν κοινωνικά συμφέροντα που συγκρούονται στο εσωτερικό του κρατικού μηχανισμού, αλλά όταν ψηφιστεί ένας νόμος μια «βεμπεριανή» γραφειοκρατία κινείται για να τον κάνει πράξη περίπου όπως τον σχεδίασε η Βουλή. Με αυτή την έννοια, το δυτικό κράτος λειτουργεί λογικά. Τίθενται ρητά ορισμένοι στόχοι από την πολιτική ηγεσία. Ψηφίζονται νόμοι σχεδιασμένοι για να τους υπηρετήσουν. Βρίσκονται χρήματα και άνθρωποι, και ορίζονται οι ρόλοι τους. Οι αρμόδιοι κάνουν τις καθημερινές ενέργειες που χρειάζονται να εφαρμοστεί ο νόμος. Τα αποτελέσματα των ενεργειών μετριούνται και αξιολογούνται. Αν υπάρχουν αστοχίες ή απρόβλεπτες παρενέργειες, λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα. Continue reading

Αξίες στην ανατροφή

Εχω συγκεντρώσει σε Πίνακα στοχεία από το World Values Survey, και ειδκότερα τις απαντήσεις ανά χώρα στην ερώτηση “Δείτε έναν κατάλογο ιδιοτήτων που μπορούμε να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να τις μάθουν στο σπίτι. Ποιές θεωρείτε ιδιαίτερα σημαντικές; (μέχρι 5 επιλογές)”. (Here is a list of qualities that children can be encouraged to learn at home. Which, if any, do you consider to be especially important? Please choose up to five.) Ο Πίνακας κατεβαίνει από εδώ: Values Survey for protagon

Η έρευνα έγινε στην Ελλάδα το 1999, και στις πιο πολλές χώρες την ίδια εποχή(1999-2001). (Δυστυχώς, ενω σε πολλές άλλες χώρες έχει επαναληφθεί αρκετες φορές, στην Ελλάδα έγινε μόνο μια φορά.)

 Θα σχολιάσω ίσως κάποια στιγμή αναλυτικά. Προς το παρόν ο πίνακας συνοδεύει το σχετικό κείμενο στο protagon.gr

Πώς θα βγούμε από την κρίση;

Η ομιλία μου στο Συνέδριο της ΕΑΣΕ (“Ηγέτες σε Δίλημμα”) στις 18 Μαίου 2012. Μίλησα στη συνεδρία με θέμα “Πώς θα βγούμε από την κρίση;”. Συντονιστής ήταν ο Χαρίδημος Τσούκας, και μετείχαν ο Goran Persson (πρώην πρωθυπουργός της Σουηδίας), ο Αριστείδης Μπελλές (ΝΗΡΕΑΣ) και ο Μιχάλης Ιακωβίδης (London Business School).

DOXIADIS EASE 20120518 from Aristos Doxiadis on Vimeo.

Αξιοπιστία (νεότερα)

Ναυάγησε η εξαγορά της ΣΕΚΑΠ, γιατί κάποιοι έκρυψαν από τους υποψήφιους αγοραστές τις φορολογικές υποχρεώσεις της εταιρίας. Αν τις είχαν δηλώσει καθαρά από την αρχή, το τίμημα θα ήταν πολύ μικρότερο, αλλά η δουλειά θα γινόταν. (Περισσότερα εδώ)

Αξιοπιστία – εμπιστοσύνη – πίστη – πίστωση. Τόσες παραλλαγές έχει η γλώσσα μας πάνω στο ίδιο θέμα, αλλά μια μεγάλη ομάδα Ελλήνων δεν εννοεί να το καταλάβει: η αξιοπιστία κινεί την οικονομία. Η διαφάνεια. Οι γνωστοί και σταθεροί κανόνες. Χωρίς αυτά, δεν υπάρχει συνεργασία, και χωρίς συνεργασία δεν υπάρχει παραγωγή, υπάρχει μόνο αρπαχτή. 

Τα στελέχη που έκρυψαν τις φορολογικές υποχρεώσεις της ΣΕΚΑΠ θα πρέπει να απολυθούν, και, αν υπάρχει ποινικό αδίκημα, να τιμωρηθούν. Φοβάμαι όμως οτι αυτοί νόμιζαν οτι υπηρετούν το εθνικό συμφέρον όταν προσπαθούσαν να κοροϊδέψουν τους Ινδούς. Φοβάμαι οτι στο μυαλό τους, διαπραγμάτευση σημαίνει θέατρο, και συμφωνία σημαίνει “φέρε το χρήμα και παράτα μας”. Ετσι δεν έκανε και το κράτος όταν δανειζόταν, είτε στις καλές εποχές, είτε στο Μνημόνιο;

ΝΕΟΤΕΡΑ (ευχαριστώ τον @PeterLazos για τα links): Continue reading

Κράτος, συνεταιρισμοί, καταδότες

Στην ‘Καθημερινή’ σήμερα δημοσιεύεται ένα ενδιαφέρον θέμα για την άνοδο και την πτώση της Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ροδόπης. Ενας παλιός συνεταιριστής, ο πρώτος που εκανε ενυπόγραφη καταγγελία στην κυβέρνηση για την οικονομική κακοδιαχείριση, λέει, μεταξύ άλλων: “Για την κατάρρευση του συνεταιριστικού φταίνε όλες οι κυβερνήσεις, αλλά και οι αντιπρόσωποι … Το συνεταιριστικό είχε μια δομή λειτουργίας και ελέγχου. Η ΑΤΕ ήλεγχε τις πράξεις και τα καμώματα των διοικήσεων. … Η αρμόδια υπηρεσία καταργήθηκε … και εκείνη στη στιγμή οι συνεταιρισμοί βρέθηκαν στο έλεος του θεού.” Ούτε λίγο ούτε πολύ, λέει οτι φταίει το κράτος επειδή δεν έκανε ελέγχους. Θεωρεί αυτονόητο ότι οι συνεταιρισμοί ήταν ανίκανοι να ελέγξουν τις διοικήσεις από μόνοι τους.Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, τα μέλη δεν ήθελαν να τα χαλάσουν με τις διοικήσεις, γιατί οι συνεταιρισμοί προσλάμβαναν πολύ κόσμο (συγγενεις των μελών), με προνόμια που εκτείνονταν από πλασματικά επιδόματα ανεργίας, μέχρι συντάξεις από τα 45.

Το απόσπασμα αφιερώνεται σε όσους επιμένουν οτι κυρίως οι πολιτικοί φταίνε για την κατάρρευση της οικονομίας. Φταίει εξίσου η οικονομική νοοτροπία του καιροσκοπισμού (με την παιγνιοθεωρητική έννοια, αυτού που δεν τηρεί τους κανόνες της συνεργασίας που θα απέδιδαν το μεγαλύτερο ώφελος στο σύνολο) που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των Ελλήνων. Continue reading