Διασυνδέσεις στην παραγωγή, συνοχή στην κοινωνία

(Καθημερινή 11/06/2017)

Ε​​γραφα στο άρθρο μου για την ανοιχτή οικονομία (στις 14.5.17) ότι ο εξωστρεφής πατριωτισμός επιδιώκει να μετέχουν πολλοί και διαφορετικοί εργαζόμενοι στην επιτυχία των εξαγωγικών επιχειρήσεων. Σήμερα καταγράφω με ποιους μηχανισμούς μπορεί να συμβεί αυτό. Χωρίς αυτούς, δεν θα δούμε «δίκαιη ανάπτυξη», όπως θέλει ο πρωθυπουργός, ούτε καν διατηρήσιμη ανάπτυξη.

Υπάρχουν τρεις τρόποι για να δημιουργηθούν εισοδήματα στην υπόλοιπη οικονομία από έσοδα μιας κερδοφόρας επιχείρησης: με τους φόρους, με την κατανάλωση και με τις διασυνδέσεις. Με τους φόρους πάνω στα κέρδη της εταιρείας και στους μισθούς των εργαζομένων, το κράτος πληρώνει μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, συντάξεις, επιδόματα, ίσως κάνει και επενδύσεις. Με τα χρήματα που δαπανούν για κατανάλωση οι εργαζόμενοι και οι μέτοχοι της εταιρείας, έχουν έσοδα άλλες επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοί τους («προκαλούμενη ζήτηση», στην τεχνική ορολογία). Με τις διασυνδέσεις ανάμεσα σε επιχειρήσεις, που προμηθεύουν υλικά για την παραγωγή ή παρέχουν υπηρεσίες ή συνεργάζονται με άλλους τρόπους για να πωληθεί το τελικό προϊόν, δημιουργείται ένα πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομία, που διαχέεται σε πολλούς κλάδους και ειδικότητες («έμμεση ζήτηση»). Continue reading

Πατριωτισμός και ανοιχτή οικονομία

(Καθημερινή 14/05/2017)

Μπορείς να είσαι πατριώτης και ταυτόχρονα να υποστηρίζεις την ανοιχτή οικονομία; Στη Γαλλία ο Μακρόν απαντά «ναι», ενώ η Λεπέν και ο Μελανσόν «όχι». Μαζί τους, «όχι» απαντούν ο Τραμπ και ο Γκρίλο. Γι’ αυτούς, το ελεύθερο διεθνές εμπόριο, η κίνηση κεφαλαίων και οι οικονομικοί μετανάστες απειλούν την εργασία και τα εισοδήματα των πιο πολλών συμπολιτών τους. Πατριωτισμός σημαίνει να νοιάζεσαι για τους συμπατριώτες, και αυτό σημαίνει να σηκώσεις τείχη προστασίας.

Εχει μια λογική αυτή η άποψη, την εξής: δεν υπάρχει υπερεθνική πολιτική εξουσία που να μπορεί να εποπτεύει και να ρυθμίζει τις διεθνείς αγορές, όπως μπορεί να κάνει η κρατική εξουσία μέσα στα εθνικά σύνορα. Αν οι ελεύθερες αγορές δημιουργούν ανισότητα, φτώχεια ή ανασφάλεια, μπορούν να υπάρξουν αντισταθμιστικές πολιτικές μέσα στη χώρα, αλλά όχι μεταξύ χωρών. Γι’ αυτό, η κοινωνική συνοχή απαιτεί κλειστά σύνορα. Continue reading

“Τι Πιστεύουν Οι Έλληνες” Για Την Οικονομία Και Την Επιχειρηματικότητα

Παρουσίαση αποτελεσμάτων της Ερευνας της “διαΝΕΟσις”

Ούτε “δίκαιη” ούτε “ανάπτυξη”

(Καθημερινή 26.06.2016)

Στη νέα φάση της πολιτικής ζωής όπου μπήκαμε, η κυβέρνηση έχει θέσει τις επενδύσεις στο κέντρο του αφηγήματός της για «δίκαιη ανάπτυξη». Αλλά ο όρος «επενδύσεις» καλύπτει πολύ διαφορετικές δραστηριότητες. Διαφέρουν τόσο στις προϋποθέσεις όσο και στο αποτέλεσμά τους.

Υπάρχουν επενδύσεις που γίνονται ακόμα και χωρίς καλούς θεσμούς και άλλες που δεν γίνονται χωρίς αυτούς. Υπάρχουν αυτές που απαιτούν πολλά χρόνια σχεδιασμού και υλοποίησης και άλλες που είναι υπόθεση μηνών. Μερικές που μπορούν να γίνουν μόνο από πολυεθνικές εταιρείες και άλλες που μπορούν να γίνουν από εγχώρια κεφάλαια.

Ορισμένες αυξάνουν τις εξαγωγές ή εκτοπίζουν τις εισαγωγές. Και στις δύο περιπτώσεις ενισχύουν την παραγωγική μηχανή και τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Ενώ κάποιες άλλες τονώνουν την απασχόληση μόνο βραχυπρόθεσμα. Μερικές δραστηριότητες έχουν ισχυρές διασυνδέσεις με άλλους κλάδους της εγχώριας οικονομίας, ενώ άλλες είναι χωριστές νησίδες. Τέλος, κάθε είδους επένδυση επιδρά στην κοινωνική σύνθεση και στις πολιτικές ισορροπίες με διαφορετικό τρόπο. Continue reading

Καπιταλισμός με το ζόρι

Επιτέλους το εσωτερικό δράμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το ευρώ, την Ευρώπη και τον καπιταλισμό φαίνεται ότι καταλήγει σε λύση: αποφάσισαν ότι προτιμούν να παραμείνει η χώρα και στα τρία. Πέρα από τις διαπραγματεύσεις στο Eurogroup και τις ψηφοφορίες στη Βουλή, αυτό έχει αρχίσει να διαφαίνεται στον λόγο των στελεχών. Η «διεκδίκηση» έχει υποχωρήσει, ενώ η «ανάπτυξη» και οι «επενδύσεις» γίνονται οι νέοι στόχοι του έθνους.

Αλλάζει ο λόγος. Αλλάζει γιατί όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι οι σύντροφοι άρχισαν να ψάχνουν ποιος κρατάει τον φάκελο με το εναλλακτικό σχέδιο, και ανακάλυψαν ότι δεν τον έχει κανένας, ούτε ο Βαρουφάκης, ούτε ο Τσακαλώτος, ούτε ο Λαφαζάνης. Συμβιβάστηκαν λοιπόν, από τον φόβο του κενού. Οπως συμβιβάζεται η σύζυγος που μένει σε έναν δυστυχισμένο γάμο, και τηρεί τα προσχήματα, γιατί δεν έχει πού αλλού να πάει.

Γίνεται παντρειά με το ζόρι; Γίνεται καπιταλισμός με το ζόρι; Ισως ναι, αλλά θα είναι φτωχός και μίζερος, χωρίς τη δημιουργική δυναμική του. Μαγκωμένος μέσα στην καχυποψία, την υποκρισία, τη μικρή καθημερινή υπονόμευση, και τον σιωπηλό εγκλεισμό, όπως συμβαίνει στις δυσλειτουργικές οικογένειες. Δυστυχώς τα πεπραγμένα των 15 μηνών προϊδεάζουν για μια τέτοια κατάσταση. Continue reading

Πώς οδηγούμε τη διαπραγμάτευση σε φόρους

Ναυτεμπορική 20 Απρίλιου 2016

Στην Ελλάδα είναι, δυστυχώς, σε εξέλιξη πλέον μια σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας συνομολογεί σε συνέντευξη στη «Ν» ο οικονομολόγος και συγγραφέας, εταίρος στο Openfund, Αρίστος Δοξιάδης, υπογραμμίζοντας ότι εδώ που βρισκόμαστε η ατμομηχανή της ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι παρά οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι στην πραγματική οικονομία.

Ο Αρίστος Δοξιάδης επισημαίνει την εντυπωσιακή αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να πείσει ότι εννοεί στα σοβαρά να βάλει μπρος την παραγωγή, γεγονός που περιορίζει τη συζήτηση με τους πιστωτές σε ένα και μοναδικό θέμα: «Τι φόρους θα βάλουμε». Εξηγεί γιατί το ελληνικό είναι «τρομερά άδικο» κοινωνικό κράτος, διαμηνύει ότι με τέτοιους φόρους «πυροβολούμε τα πόδια μας» και τονίζει ότι το κρατικό χρέος δεν επηρεάζει τις πραγματικές επενδύσεις. Οσο για τη στάση των θεσμών; «Νομίζω ότι έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια στην Ελλάδα». Continue reading

Ο ελληνισμός στην οικονομία του μέλλοντος

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 17 Απρ. 2016.

Η μεγάλη κρίση που βιώνουμε θα αλλάξει τη θέση της Ελλάδας και του ελληνισμού στην παγκόσμια οικονομία. Το διακύβευμα της εποχής είναι: προς ποια κατεύθυνση; Στον δημόσιο λόγο και στους καφενέδες της επικράτειας κυριαρχούν τα απαισιόδοξα σενάρια. Αυτές τις ημέρες όμως εκδόθηκε ένα βιβλίο του Γιώργου Πρεβελάκη που προβάλλει μία αισιόδοξη εκδοχή. Τίτλος: «Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας» (εκδόσεις Economia).

Δεν αναπαράγω εδώ την ανάλυση του σημαντικού αυτού βιβλίου για τη θέση του ελληνισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, για τον ρόλο του στη διαμόρφωση των δυτικών εθνών και για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Σας προτρέπω να το διαβάσετε. Ο στόχος του συγγραφέα, όπως τον συνόψισε ο ίδιος, είναι να εντοπίσει τα προ-νεωτερικά στοιχεία της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, που ήταν μειονέκτημα στη νεωτερική εποχή, αλλά που στο μέλλον μπορούν να γίνουν πλεονέκτημα, καθώς τα εθνικά κράτη κλονίζονται από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία. Τα στοιχεία είναι: η μεγάλη επένδυση των οικογενειών στην παιδεία, η διαχρονική γλώσσα, ο τοπικισμός, τα διεθνή δίκτυα της διασποράς και της ναυτιλίας, τα θρησκευτικά δίκτυα και η διαμεσολαβητική θέση μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Continue reading

Φόρος στην καριέρα

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 20 Μαρτίου 2016.

Για να έχει ένας μισθωτός διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημα 1.680 ευρώ, πρέπει να έχει μεικτό μισθό 2.500 ευρώ και να κοστίζει στην εταιρεία του 3.114 ευρώ. Το 46% του κόστους πάει στο κράτος ως φόρος εισοδήματος, έκτακτη εισφορά και ασφαλιστικές εισφορές. Για να έχει διαθέσιμο εισόδημα 2.780 ευρώ, πρέπει να έχει μεικτό μισθό 5.000 ευρώ και να κοστίζει στην εταιρεία του 6.230 ευρώ, δηλαδή το 55% πάει στο κράτος. Για κάθε παραπάνω ευρώ, τουλάχιστον το 65% πάει στο κράτος.

Οι επιβαρύνσεις γι’ αυτό το επίπεδο εισοδημάτων είναι οι υψηλότερες ή σχεδόν υψηλότερες ανάμεσα σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Αυξήθηκαν πολύ από το 2009, και σύμφωνα με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο, και θα επεκταθούν στους ελεύθερους επαγγελματίες, που μέχρι τώρα είχαν μικρότερες ασφαλιστικές εισφορές.

Οι εξωφρενικοί συντελεστές δεν αποφέρουν σε σταθερή βάση περισσότερα έσοδα στο κράτος, γιατί ωθούν σε φοροδιαφυγή και σε φοροαποφυγή. Ενδεικτικά, το 2014 το 36% των νοικοκυριών δαπανούσαν πάνω από 1.800 ευρώ τον μήνα για αγαθά και υπηρεσίες, σύμφωνα με την Ερευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών. Αλλά λιγότερο από το 10% δήλωναν στην εφορία εισοδήματα που να επιτρέπουν τέτοιες δαπάνες. Οι υψηλοί συντελεστές αφορούν τη μειονότητα εκείνη που δεν μπορεί να τους αποφύγει. Continue reading

Αυτοί που επιχειρούν μέσα στην κρίση

Δημοσιεύτηκε στη Καθημερινή στις 24 Ιαν. 2016

Μ​​έσα σε ένα ζοφερό περιβάλλον, βλέπω ανθρώπους να ιδρύουν νέες επιχειρήσεις. Τι είναι αυτό που τους κινητοποιεί, όταν οι περισσότεροι γύρω τους είναι αποκαρδιωμένοι, ή έτοιμοι να μεταναστεύσουν;

Προσπαθώ να ταξινομήσω τους παράγοντες με βάση την εμπειρία μου από τον χώρο των μικρών εταιρειών καινοτομίας.

Εναλλακτικές επιλογές. Αποφασίζουν ότι το επιχειρείν είναι προτιμότερο από άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να κάνουν στη ζωή τους. Αυτό θεωρητικά έχει θετική και αρνητική όψη. Είτε βλέπουν ευκαιρία για μεγάλη επιτυχία στο επιχειρείν, είτε δεν βλέπουν ευκαιρίες αλλού, ενώ δεν θέλουν για προσωπικούς λόγους να μεταναστεύσουν. Οι έρευνες επιχειρηματικότητας ονομάζουν τις δύο περιπτώσεις επιχειρηματικότητα «ευκαιρίας» και «ανάγκης». Continue reading

Ρυάκια στο τέλμα

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 29 Νοεμβρίου 2015.

Ο Στάθης Καλύβας πριν από δύο μήνες έγραφε εδώ ότι διακρίνει τρεις μεσοπρόθεσμες προοπτικές μετά τη δεύτερη εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ: Πρώτη, τον «ενάρετο» οικονομικό κύκλο, όπου μια αλυσίδα θετικών αλλαγών αλληλοτροφοδοτείται. Δεύτερη, την οικονομική κατάρρευση. Τρίτη, το «τέλμα» όπου επικρατεί γενική απογοήτευση, διαφθορά, και μια αργή παρακμή. Υπονόησε ότι το τέλμα είναι το πιο πιθανό σενάριο.

Σήμερα ζούμε μια αντιφατική συγκυρία που δεν είναι ούτε κύκλος ανόδου ούτε κατάρρευση. Είναι λοιπόν τέλμα ή κυοφορείται μία από τις άλλες εναλλακτικές;
Continue reading