Οι δύο όψεις της αξιοκρατίας

(Καθημερινή 07.08.2016)

Εχουμε ανάγκη από καλές ειδήσεις, από ιστορίες επιτυχίας. Ολο και περισσότερο οι ιστορίες επιτυχίας προέρχονται από το εξωτερικό. Ενας Ελληνας μηχανικός αναλαμβάνει το εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μιας μεγάλης πολυεθνικής, μια δικηγόρος διαπρέπει στο Στρασβούργο, δύο νέοι επιχειρηματίες πούλησαν την εταιρεία τους στην Καλιφόρνια, άλλοι δύο έστησαν επιχείρηση στην Κίνα. Καθηγητές στα πανεπιστήμια μας μιλούν με περηφάνια για τις καλύτερες μεταπτυχιακές φοιτήτριες που έγιναν δεκτές στο Χάρβαρντ ή στο CERN, και προβλέπουν μια λαμπρή καριέρα εκεί.

Οταν ακούω τέτοιες περιπτώσεις έχω ανάμεικτα συναισθήματα. Χαίρομαι που οι άνθρωποι θα βρουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν στις ικανότητές τους, να πετύχουν τους στόχους τους, να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν. Λυπάμαι όμως, γιατί πολλές φορές η δική τους επιτυχία είναι μια απώλεια για την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Αυτό είναι φανερό στην περίπτωση φτασμένων πανεπιστημιακών που αφήνουν τη σχολή και το εργαστήριό τους γιατί δεν έχουν πια τους πόρους να εργαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς στην Ελλάδα. Είναι λιγότερο φανερό για τους πολύ νέους που ίσως δεν θα έκαναν τίποτε παραγωγικό αν έμεναν εδώ, ή για τους επιχειρηματίες που ο κλάδος τους δεν ευδοκιμεί στην Ελλάδα. Ισχύει πάντως ότι όσο λιγότεροι είναι οι ικανοί που μένουν και το παλεύουν, τόσο φτωχότερη είναι η εγχώρια παραγωγή, παιδεία, και κοινωνία. Continue reading

Advertisements

Πανεπιστήμια, δημόσια αγαθά, ανάπτυξη

Με αφορμή το debate που οργανώνει η Intelligence Squared Greece, με θέμα “Η νέα μεταρρύθμιση βλάπτει σοβαρά την παιδεία”, κατέγραψα τις σκέψεις μου για το ελληνικό πανεπιστήμιο και την παιδεία ως δημόσιο αγαθό.

Κράτος, συνεταιρισμοί, καταδότες

Στην ‘Καθημερινή’ σήμερα δημοσιεύεται ένα ενδιαφέρον θέμα για την άνοδο και την πτώση της Ενωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ροδόπης. Ενας παλιός συνεταιριστής, ο πρώτος που εκανε ενυπόγραφη καταγγελία στην κυβέρνηση για την οικονομική κακοδιαχείριση, λέει, μεταξύ άλλων: “Για την κατάρρευση του συνεταιριστικού φταίνε όλες οι κυβερνήσεις, αλλά και οι αντιπρόσωποι … Το συνεταιριστικό είχε μια δομή λειτουργίας και ελέγχου. Η ΑΤΕ ήλεγχε τις πράξεις και τα καμώματα των διοικήσεων. … Η αρμόδια υπηρεσία καταργήθηκε … και εκείνη στη στιγμή οι συνεταιρισμοί βρέθηκαν στο έλεος του θεού.” Ούτε λίγο ούτε πολύ, λέει οτι φταίει το κράτος επειδή δεν έκανε ελέγχους. Θεωρεί αυτονόητο ότι οι συνεταιρισμοί ήταν ανίκανοι να ελέγξουν τις διοικήσεις από μόνοι τους.Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, τα μέλη δεν ήθελαν να τα χαλάσουν με τις διοικήσεις, γιατί οι συνεταιρισμοί προσλάμβαναν πολύ κόσμο (συγγενεις των μελών), με προνόμια που εκτείνονταν από πλασματικά επιδόματα ανεργίας, μέχρι συντάξεις από τα 45.

Το απόσπασμα αφιερώνεται σε όσους επιμένουν οτι κυρίως οι πολιτικοί φταίνε για την κατάρρευση της οικονομίας. Φταίει εξίσου η οικονομική νοοτροπία του καιροσκοπισμού (με την παιγνιοθεωρητική έννοια, αυτού που δεν τηρεί τους κανόνες της συνεργασίας που θα απέδιδαν το μεγαλύτερο ώφελος στο σύνολο) που χαρακτηρίζει την πλειονότητα των Ελλήνων. Continue reading

Οργή χωρίς στρατηγική

Δημοσιεύτηκε στο Βήμα (Νέες Εποχές) 13/2/2011

Το 1972 στη Χιλή ένα μεγάλο απεργιακό κίνημα παρέλυσε την οικονομία, κλόνισε την κυβέρνηση του Αλιέντε, και ετοίμασε το δρόμο για το πραξικόπημα του Πινοσέτ.  Πρωτεργάτες οι φορτηγατζήδες, οι μικρέμποροι, οι ελεύθεροι επαγγελματίες: οργισμένοι μικροαστοί και μικροεργοδότες. Και από δίπλα, οι νοικοκυρές με τις κατσαρόλες. Δεν είναι όλες οι απεργίες ενάντια στο κεφάλαιο, ούτε είναι κάθε μαζική ανυπακοή πρόκριμα για περισσότερη δημοκρατία.

 Σήμερα στην Ελλάδα το ρεύμα της ‘ανυπακοής’ δεν ξέρουμε πώς θα επηρεάσει την κεντρική πολιτική σκηνή . Αλλά μπορούμε να προβλέψουμε πώς θα επηρέασει την ανάπτυξη, την κατανομή του εισοδήματος, τα καταναλωτικά πρότυπα. Δεν θα λειτουργήσει όπως θα ήθελαν οι ιδεολογικοί του μέντορες.

 Τα μέτωπα της ‘ανυπακοής’ είναι κυρίως δυό ειδών: δεν εγκαταλείπω το ειδικό μου προνόμιο (φορτηγά, γιατροί ΙΚΑ), και «δεν πληρώνω» (διόδια, εισητήρια). Επιβιώνουν βέβαια και τα παλιά μέτωπα (φοροδιαφυγή, τρακτέρ). Ποιός είναι ο κοινός παρονομαστής; Continue reading

Ποιός υπερασπίζεται τα δημόσια αγαθά;

(Αναρτήθηκε στην αναΜόρφωση 15/04/2009 )

Με αφορμή μια απόφαση για τους λεωφορειόδρομους

Τα δύο μεγάλα ζητούμενα για την οικονομική ανάπτυξη στη χώρα μας είναι τα δημόσια αγαθά και οι ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Μας λείπουν και τα δύο, γιατί είναι πολύ ισχνές οι κοινωνικές δυνάμεις που εργάζονται είτε για το ένα είτε για το άλλο.

Η δημόσια συγκοινωνία είναι κατ’ εξοχήν δημόσιο αγαθό, όπως και αν κατανοεί κάποιος τον πολύπαθο αυτόν όρο. Βελτιώνει την απόδοση του συνόλου των μετακινήσεων συγκριτικά με το αντίστοιχο ιδιωτικό αγαθό, το Ι.Χ. Είναι φιλική προς το περιβάλλον. Είναι αναδιανεμητική (ευνοεί περισσότερο τις λιγότερο εύπορους). Με τεχνικούς όρους είναι non-excludable και μέχρι ένα σημείο non-rivaled. Εχει οικονομίες κλίμακας και θετικές εξωτερικότητες. Σε όλο τον κόσμο και σε όλο σχεδόν το ιδεολογικό φάσμα, πολιτικοί και οικονομολόγοι συμφωνούν ότι η δημόσια συγκοινωνία αξίζει να ενισχύεται με δημόσιους πόρους – δηλαδή με δημόσιο χρήμα ή/και με προτεραιότητα στη χρήση του χώρου.

Είναι λοιπόν αξιοπερίεργο που είναι τόσο υποτονική η αντίδραση στην απόφαση Στυλιανίδη να επιτρέψει (με κάποιες προϋποθέσεις) την κίνηση των ταξί στους λεωφορειόδρομους στην Αθήνα. Οπως ήταν υποτονική και το 2007, όταν ο τότε υπουργός Μεταφορών Λιάπης την επέτρεψε στη Θεσσαλονίκη, με αποτέλεσμα η ταχύτητα των λεωφορείων να μειωθεί κατά 50%. Τα κίνητρα των κ. Λιάπη και Στυλιανίδη είναι προφανή: ικανοποιούν το αίτημα μιας πολυπληθούς συντεχνίας, και προσδοκούν σε εκλογικό ώφελος. Υπολόγισαν οτι το πολιτικό κόστος θα ήταν μικρό, και φαίνεται πως είχαν δίκιο. Continue reading