Η ποιότητα της ενημέρωσης και η τεχνολογία

(Καθημερινή 27/11/2016)

Πριν από τις προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ πλημμύρισαν τα κοινωνικά δίκτυα από «ειδήσεις» ψεύτικες ή παραπλανητικές. Με αυτή την αφορμή, πολλοί απαιτούν από το Facebook, την Google και το Twitter να λάβουν μέτρα για να περιορίσουν το ψέμα που διακινείται στις πλατφόρμες τους. Το θέμα σχετίζεται και με τις τηλεοπτικές άδειες στην Ελλάδα, γιατί τα κοινωνικά δίκτυα και η τηλεόραση είναι μέρη της ίδιας βιομηχανίας, της ενημέρωσης και της ψυχαγωγίας. Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει το μείγμα του περιεχομένου, διεθνώς: κυριαρχούν η εμπάθεια, οι φτηνές ατάκες και η διαστρέβλωση.

Η αλλαγή έχει πολλές αιτίες, αλλά ίσως η πιο βασική είναι η τεχνολογία. Μειώθηκε ριζικά το κόστος της διακίνησης της πληροφορίας. Αυτό είναι θετικό, έχει όμως μια αρνητική παρενέργεια, πολύ σοβαρή και ίσως μόνιμη: το περιεχόμενο χαμηλής ποιότητας εκτοπίζει το πιο ακριβό και πιο επεξεργασμένο. Στην οικονομική θεωρία, η επίδραση του κόστους διακίνησης στην ποιότητα του προϊόντος είναι γνωστή ως Alchian-Allen effect. Ας καταλάβουμε πώς λειτουργεί, για να διαμορφώσουμε κατάλληλη ρυθμιστική πολιτική για τη νέα εποχή. Continue reading

Advertisements

Τι σημαίνει «τάξη στο τηλεοπτικό τοπίο»;

(Καθημερινή 30/10/2016)

Τώρα που ακυρώθηκε η διαδικασία του νόμου Παππά, και πριν συγκροτηθεί το ΕΣΡ, είναι καλή στιγμή να σκεφτούμε τη ρύθμιση της τηλεοπτικής αγοράς από μηδενική βάση, αρχίζοντας από το βασικό ερώτημα:

Γιατί πρέπει να υπάρχει ρύθμιση, με τη μορφή του περιορισμένου αριθμού αδειών ή με τη μορφή του μίνιμουμ μεγέθους των επιχειρήσεων; Στο κάτω κάτω, κανένας δεν λέει να υπάρχει κάτι αντίστοιχο στις εφημερίδες, που είναι επίσης σημαντικές για τη λειτουργία της δημοκρατίας, ούτε και στα τρόφιμα, που είναι πολύ πιο βασικό αγαθό για την ανθρώπινη ζωή. Continue reading

Εκατό χιλιάδες άνθρωποι

(Καθημερινή, 02/10/2016)

Εκατό χιλιάδες άνθρωποι, το 2% του εργατικού δυναμικού της Ελλάδας, είναι αρκετοί για να αλλάξουν τη τροχιά της οικονομίας και της κοινωνίας. Είναι αυτοί που μπορούν να δημιουργήσουν νέες και πιο παραγωγικές επιχειρήσεις, να βελτιώσουν αυτές που υπάρχουν, να αλλάξουν το κλίμα στα πανεπιστήμια, να φέρουν καλές κοινωνικές υπηρεσίες πιο κοντά στους φτωχούς. Εκατό χιλιάδες μπορούν να ξαναβάλουν ένδεκα εκατομμύρια πολίτες στον χάρτη του ανεπτυγμένου κόσμου.

Δεν είναι νεοφιλελεύθερη ούτε ελιτίστικη η άποψη αυτή. Δεν πρόκειται για κεφαλαιοκράτες, ούτε αποκλειστικά για γόνους μεγαλοαστών. Μπορεί να είναι αγρότες, βιοτέχνες, σχεδιαστές, δάσκαλοι. Είναι όμως ηγέτες στην οικονομία της γνώσης, σε ομάδες παραγωγών, σε υπηρεσίες υγείας, είναι όσοι μπορούν να οργανώσουν την «ενδογενή ανάπτυξη» που επιδιώκει κι ένα τμήμα της Αριστεράς. Continue reading

Τέλος εποχής για το μικρό αφεντικό;

(Καθημερινή, 04/09/2016)

Η εποχή του «εγώ είμαι αφεντικό του εαυτού μου» έχει τελειώσει, είπε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Καφαντάρη πριν από λίγες μέρες. Το είπε σε μια τηλεοπτική συζήτηση, αφού ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθηνών είχε μιλήσει για τα μεγάλα φορολογικά και ασφαλιστικά βάρη που αντιμετωπίζουν οι μικροεπιχειρηματίες. Στο Διαδίκτυο πολλοί την κατέκριναν, ενώ άλλοι την υποστήριξαν, σημειώνοντας ότι στην Ελλάδα έχουμε υπερβολικά μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολουμένων και μικροεργοδοτών.

Η κ. Καφαντάρη κάνει λάθος σχετικά με την εποχή. Σε διεθνές επίπεδο είναι πιο πολλές οι ευκαιρίες σήμερα για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις από ό,τι ήσαν πριν από δέκα ή τριάντα χρόνια. Η τεχνολογία επιτρέπει σε όποιον νοικιάζει δωμάτια σε ένα νησί να βρει πελάτες σε όλον τον κόσμο. Στον βιοτέχνη που κατασκευάζει σανδάλια, το ίδιο. Στον προγραμματιστή να παίρνει έργα στην Αμερική από την Ελλάδα, και να γράφει τον κώδικα στο σπίτι του. Σε μικρές εταιρείες μηχανικών να συμμετέχουν στον σχεδιασμό του μετρό μιας μακρινής μητρόπολης. Ακόμα και ο αγρότης με τα λίγα στρέμματα μπορεί να έχει ψηλές αποδόσεις, αν επιλέξει κατάλληλη τεχνολογία για την καλλιέργεια και τη διανομή. Γενικά στον κόσμο δεν ισχύει η μακροχρόνια τάση της «συγκέντρωσης και συγκεντρωποίησης» του κεφαλαίου, που είχε προβλέψει ο Μαρξ. Το ειδικό βάρος των μικρών αυξομειώνεται και οι σχέσεις μικρών και μεγάλων μεταλλάσσονται διαρκώς. Στις μέρες μας, οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες πετυχαίνουν ακριβώς επειδή δίνουν τη δυνατότητα σε εκατομμύρια μικρές επιχειρήσεις να επιβιώνουν ικανοποιητικά. Continue reading

Οι δύο όψεις της αξιοκρατίας

(Καθημερινή 07.08.2016)

Εχουμε ανάγκη από καλές ειδήσεις, από ιστορίες επιτυχίας. Ολο και περισσότερο οι ιστορίες επιτυχίας προέρχονται από το εξωτερικό. Ενας Ελληνας μηχανικός αναλαμβάνει το εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μιας μεγάλης πολυεθνικής, μια δικηγόρος διαπρέπει στο Στρασβούργο, δύο νέοι επιχειρηματίες πούλησαν την εταιρεία τους στην Καλιφόρνια, άλλοι δύο έστησαν επιχείρηση στην Κίνα. Καθηγητές στα πανεπιστήμια μας μιλούν με περηφάνια για τις καλύτερες μεταπτυχιακές φοιτήτριες που έγιναν δεκτές στο Χάρβαρντ ή στο CERN, και προβλέπουν μια λαμπρή καριέρα εκεί.

Οταν ακούω τέτοιες περιπτώσεις έχω ανάμεικτα συναισθήματα. Χαίρομαι που οι άνθρωποι θα βρουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν στις ικανότητές τους, να πετύχουν τους στόχους τους, να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν. Λυπάμαι όμως, γιατί πολλές φορές η δική τους επιτυχία είναι μια απώλεια για την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Αυτό είναι φανερό στην περίπτωση φτασμένων πανεπιστημιακών που αφήνουν τη σχολή και το εργαστήριό τους γιατί δεν έχουν πια τους πόρους να εργαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς στην Ελλάδα. Είναι λιγότερο φανερό για τους πολύ νέους που ίσως δεν θα έκαναν τίποτε παραγωγικό αν έμεναν εδώ, ή για τους επιχειρηματίες που ο κλάδος τους δεν ευδοκιμεί στην Ελλάδα. Ισχύει πάντως ότι όσο λιγότεροι είναι οι ικανοί που μένουν και το παλεύουν, τόσο φτωχότερη είναι η εγχώρια παραγωγή, παιδεία, και κοινωνία. Continue reading

Αλλαξε ο συσχετισμός δυνάμεων στην κοινωνία;

(Καθημερινή 10.07.2016)

Το 2011 έγραψα ότι η κρίση δημιουργήθηκε επειδή κυριάρχησαν στην Ελλάδα τα επαγγέλματα των «μη εμπορεύσιμων» κλάδων, αυτών δηλαδή που απευθύνονται μόνο στην εσωτερική αγορά και δεν κινδυνεύουν από διεθνή ανταγωνισμό. Κατασκευαστές και τραπεζίτες, δικηγόροι και ιατροί, έμποροι και φαρμακοποιοί, υπάλληλοι υπουργείων και ΔΕΚΟ συγκρότησαν έναν συνασπισμό εξουσίας που απαιτούσε εγγυημένα περιθώρια κέρδους, μισθούς πέρα από την παραγωγικότητα, συντάξεις υψηλότερες από τις εισφορές, τεχνητή ζήτηση για άχρηστες υπηρεσίες.

Οι εμπορεύσιμες δραστηριότητες, δηλαδή βιομηχανία, γεωργία, τεχνολογία, δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν σε τέτοιο περιβάλλον και συρρικνώθηκαν δραματικά. Ο τουρισμός και η ναυτιλία διατηρήθηκαν μόνο επειδή είχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ανεξάρτητα από το θεσμικό περιβάλλον της υπόλοιπης οικονομίας.

Αποτέλεσμα της κυριαρχίας αυτού του συνασπισμού ήταν να εξάγουμε ελάχιστα προϊόντα και να έχουμε έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο επί δεκαετίες. Η κρίση του 2010 εκδηλώθηκε όταν οι δανειστές από το εξωτερικό σταμάτησαν να χρηματοδοτούν το έλλειμμα. Continue reading

Ούτε “δίκαιη” ούτε “ανάπτυξη”

(Καθημερινή 26.06.2016)

Στη νέα φάση της πολιτικής ζωής όπου μπήκαμε, η κυβέρνηση έχει θέσει τις επενδύσεις στο κέντρο του αφηγήματός της για «δίκαιη ανάπτυξη». Αλλά ο όρος «επενδύσεις» καλύπτει πολύ διαφορετικές δραστηριότητες. Διαφέρουν τόσο στις προϋποθέσεις όσο και στο αποτέλεσμά τους.

Υπάρχουν επενδύσεις που γίνονται ακόμα και χωρίς καλούς θεσμούς και άλλες που δεν γίνονται χωρίς αυτούς. Υπάρχουν αυτές που απαιτούν πολλά χρόνια σχεδιασμού και υλοποίησης και άλλες που είναι υπόθεση μηνών. Μερικές που μπορούν να γίνουν μόνο από πολυεθνικές εταιρείες και άλλες που μπορούν να γίνουν από εγχώρια κεφάλαια.

Ορισμένες αυξάνουν τις εξαγωγές ή εκτοπίζουν τις εισαγωγές. Και στις δύο περιπτώσεις ενισχύουν την παραγωγική μηχανή και τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Ενώ κάποιες άλλες τονώνουν την απασχόληση μόνο βραχυπρόθεσμα. Μερικές δραστηριότητες έχουν ισχυρές διασυνδέσεις με άλλους κλάδους της εγχώριας οικονομίας, ενώ άλλες είναι χωριστές νησίδες. Τέλος, κάθε είδους επένδυση επιδρά στην κοινωνική σύνθεση και στις πολιτικές ισορροπίες με διαφορετικό τρόπο. Continue reading

Καπιταλισμός με το ζόρι

Επιτέλους το εσωτερικό δράμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το ευρώ, την Ευρώπη και τον καπιταλισμό φαίνεται ότι καταλήγει σε λύση: αποφάσισαν ότι προτιμούν να παραμείνει η χώρα και στα τρία. Πέρα από τις διαπραγματεύσεις στο Eurogroup και τις ψηφοφορίες στη Βουλή, αυτό έχει αρχίσει να διαφαίνεται στον λόγο των στελεχών. Η «διεκδίκηση» έχει υποχωρήσει, ενώ η «ανάπτυξη» και οι «επενδύσεις» γίνονται οι νέοι στόχοι του έθνους.

Αλλάζει ο λόγος. Αλλάζει γιατί όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι οι σύντροφοι άρχισαν να ψάχνουν ποιος κρατάει τον φάκελο με το εναλλακτικό σχέδιο, και ανακάλυψαν ότι δεν τον έχει κανένας, ούτε ο Βαρουφάκης, ούτε ο Τσακαλώτος, ούτε ο Λαφαζάνης. Συμβιβάστηκαν λοιπόν, από τον φόβο του κενού. Οπως συμβιβάζεται η σύζυγος που μένει σε έναν δυστυχισμένο γάμο, και τηρεί τα προσχήματα, γιατί δεν έχει πού αλλού να πάει.

Γίνεται παντρειά με το ζόρι; Γίνεται καπιταλισμός με το ζόρι; Ισως ναι, αλλά θα είναι φτωχός και μίζερος, χωρίς τη δημιουργική δυναμική του. Μαγκωμένος μέσα στην καχυποψία, την υποκρισία, τη μικρή καθημερινή υπονόμευση, και τον σιωπηλό εγκλεισμό, όπως συμβαίνει στις δυσλειτουργικές οικογένειες. Δυστυχώς τα πεπραγμένα των 15 μηνών προϊδεάζουν για μια τέτοια κατάσταση. Continue reading

Πώς οδηγούμε τη διαπραγμάτευση σε φόρους

Ναυτεμπορική 20 Απρίλιου 2016

Στην Ελλάδα είναι, δυστυχώς, σε εξέλιξη πλέον μια σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας συνομολογεί σε συνέντευξη στη «Ν» ο οικονομολόγος και συγγραφέας, εταίρος στο Openfund, Αρίστος Δοξιάδης, υπογραμμίζοντας ότι εδώ που βρισκόμαστε η ατμομηχανή της ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι παρά οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι στην πραγματική οικονομία.

Ο Αρίστος Δοξιάδης επισημαίνει την εντυπωσιακή αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να πείσει ότι εννοεί στα σοβαρά να βάλει μπρος την παραγωγή, γεγονός που περιορίζει τη συζήτηση με τους πιστωτές σε ένα και μοναδικό θέμα: «Τι φόρους θα βάλουμε». Εξηγεί γιατί το ελληνικό είναι «τρομερά άδικο» κοινωνικό κράτος, διαμηνύει ότι με τέτοιους φόρους «πυροβολούμε τα πόδια μας» και τονίζει ότι το κρατικό χρέος δεν επηρεάζει τις πραγματικές επενδύσεις. Οσο για τη στάση των θεσμών; «Νομίζω ότι έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια στην Ελλάδα». Continue reading