Το Πρωτείο της Πολιτικής

Διάβασα στις διακοπές το βιβλίο Το Πρωτείο της Πολιτικής: η Σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ου αιώνα της Sheri Berman. Είναι εξαιρετικά χρήσιμο για τα μεγάλα πολιτικά ζητήματα που μας απασχολούν και σήμερα. Στην Ευρώπη για την σχέση της εθνικής πολιτικής με την παγκόσμια αγορά. Στην Ελλάδα για να διαμορφώσουμε μια νέα πολιτική σύνθεση, ταυτόχρονα ρεαλιστική, μεγαλόπνοη και στηριγμένη σε μια συλλογική ταυτότητα αλληλεγγύης κι όχι διχασμού.

Θάθελα να γράψω μια κανονική βιβλιοπαρουσίαση, αλλά δεν έχω τον χρόνο. Σημειώνω, για όποιον σκέφτεται να το διαβάσει, οτι τα κεφάλαια 5 και 6, με θέμα αντίστοιχα την σοσιαλδημοκρατία και τον φασισμό/ναζισμό στον Μεσοπόλεμο, είναι αποκαλυπτικά για την κοινή αντικαπιταλιστική και κρατικιστική καταγωγή τους. Η αποφασιστικότητα των «ριζοσπαστικών αναθεωρητών» του μαρξισμού σε αντιδιαστολή με την αμφιθυμία των «δημοκρατικών αναθεωρητών» οδήγησαν στην επικράτηση της ακροδεξιάς, κι αυτό μου θυμίζει τα δικά μας σήμερα.

Γενικότερα, το βιβλίο ερμηνεύει την σοσιαλδημοκρατία, που ηγεμόνευσε στην μεταπολεμική Ευρώπη, ως μια εντελώς νέα πολιτική σύνθεση, και απορρίπτει τις θεωρήσεις που την βλέπουν είτε ως μαρξισμό light, είτε ως φιλελευθερισμό με φτιασίδια. Η Berman δηλώνει τον θαυμασμό της για την σοσιαλδημοκρατία, και τελειώνει με την έκκληση να ξαναβρούμε τα στοιχεία που την έκαναν τότε ηγεμονική.

Το διάβασα απνευστί ακριβώς επειδή μιλά για θέματα που είναι τόσο ζωτικά εδώ και τώρα (ακόμα και για την πολυπολιτισμικότητα στο τελευταίο κεφάλαιο, όπου δείχνει οτι είναι τουλάχιστο πολιτικά ηλίθιο να χαρίζεις τις αγωνίες που εκφράζει ο Τζήμερος στην ακροδεξιά).

Αντί για παρουσίαση, παραθέτω τις σημειώσεις που κρατούσα καθώς διάβαζα (δυστυχώς μόνο προς το τέλος του βιβλίου).

Η οικονομική αιτιοκρατια ήταν το κοινό στοιχείο των φιλελευθέρων και των μαρξιστικών θεωριών στις αρχές του 20ου αιώνα.

Οι δημοκρατικοί αναθεωρητές του μαρξισμού προτάσσουν την πολιτικη δράση που ειναι πολιτικη συμμαχιών και συμβιβασμών. Είναι οι πρόγονοι της σοσιαλδημοκρατίας. Πριν τον Α Π Πόλεμο και στον Μεσοπόλεμο  είχαμε συμμαχίες σοσιαλιστών με φιλελεύθερους για την εγκαθίδρυση δημοκρατικών θεσμών. Αυτές αμφισβητήθηκαν έντονα μέσα στο σοσιαλιστικό κίνημα, και όπου συνέβησαν έγιναν με μιση καρδιά, με φωτεινή εξαίρεση την Σουηδία. Η αμφιθυμία του Γερμανικού SPD απέναντι στη δημοκρατία και στις διαταξικές συμμαχίες έδοσαν χώρο στους ναζί να αναπτυχθούν.

Οι ριζοσπαστικοί αναθεωρητες του μαρξισμού επίσης προτάσσόυν την πολιτική δράση, αλλα οχι την δημοκρατία. Μιλάν για πρωτοπορία, και για αυταρχικές λύσεις. Η δεξιά εκδοχή αυτού ειναι ο φασισμός και μετα ναζισμος. Σοσιαλιστικές καταβολές Μουσολινι. Ο φασιστικός κορπορατισμος στην Ιταλία έφερε πολλά δικαιώματα σε εργάτες, και κρατικό έλεγχο στην παραγωγή, διατηρώντας ομως τα κέρδη και την ιδιοκτησία του κεφαλαίου.

Σουηδία: το «σπίτι του λαού», αρχικά δεξιά ιδεα που την υιοθέτησαν νωρίς οι σοσιαλιστές. Συμμαχησαν με φιλελεύθερους πρωτα, μεχρι να εγκαθίδρυσουν πλήρη κοινοβουλευτισμό. Μετα ήρθε η ώρα της οικονομίας, και διαφώνησαν. Τοτε υιοθέτησαν πολιτικη αλλαγών για όλες τις κοινωνικές ομάδες. Π.χ. για αγρότες αναγνώρισαν την ατομική ιδιοκτησία της γης.

Μέλερ: πρεπει να ικανοποιούνται οι ανάγκες γι αυτο πρεπει να μεγαλώνει η πιτα προς διανομή. 

Καρλεσμπυ: η ιδιοκτησία ειναι μια δέσμη δικαιωμάτων, που μπορουν να μεταφέρονται σταδιακά στους εργαζόμενους ή στο κρατος, και αυτα ειναι βήματα προς τον σοσιαλισμό.

σελ 354: την ανάγκη δημιουργίας θέσεων εργασίας απο το κρατος την υποστήριζαν στη Γερμανία οι ναζιστες, ενω στη Σουηδία οι σοσιαλιστές.

σελ 356, Καρλεσμπυ:  ποτε δεν ενδωσαμε στην τάση να δυσφημισουμε τη δημοκρατία ως μια μορφή και μονο, που οταν έρθει η ώρα μπορεί να αντικατασταθεί απο κατι καλύτερο. 

σελ 359, τσιτάτο του Βιγκφορς περί κοινής λογικής!!

σελ 376 Ο Κευνς ήταν παρέμβαση κατα της αριστεράς και της κοινωνικοποίησης [πως θα τον χαρακτήριζαν σήμερα οι κολλημένοι ταξινόμοι;]

Κρατος πρόνοιας ηταν η επιστροφή στο Gemeinschaft. Αίσθηση κοινότητας, που χτίζεται μέσα στο εθνικό κρατος. Ενω οι φιλελεύθεροι έμεναν στο Gesellschaft. σελ 378

Μεταπολεμική Ιταλία ειχε μεγαλο κρατικό τομέα στη βιομηχανία, ενω οι Γάλλοι ειχαν το indicative planning. Δεξιές κυβερνήσεις κι οι δυο. 

Κεφάλαιο 8 Συμπεράσματα. Κοινό στοιχείο φασισμού, ναζισμου και σοσιαλδημοκρατίας ειναι η πρωτοκαθεδρία της πολιτικής και ο κοινοτισμός. Διάφορα ειναι οτι για τους σοσιαλδημοκράτες ο φιλελευθερισμος ειναι η βαση για την περαιτέρω εξέλιξη, ενω για τους φασιστες ειναι κακός και πρεπει να εξαλειφθεί. σελ 433-435.

(Ευγονική ως όραμα της κοινωνίας πανω απο τα άτομα, την ειχαν και οι Σουηδοί σοσιαλδημοκράτες) σελ 435.

Οι σοσιαλδημοκράτες κατάλαβαν την λαχτάρα για καποιο είδος συλλογικής ταυτότητας και για κοινωνική αλληλεγγύη. Αν δεν την διαμόρφωναν αυτοί, θα το έπρατταν τα σκοτεινά κινήματα. Η ελεύθερη αγορά κινδύνευε να διαλύσει την κοινότητα. Και σήμερα, ο καπιταλισμός δημιουργεί τον πλούτο αλλα διαλύει την συλλογική ταυτότητα.

σελ 442 κριτική στον Τρίτο Δρόμο των Blair and Giddens: βάζουν ως πρωταρχικό στόχο την αποδοτικότητα, αλλα μαζί με ενα δίχτυ ασφαλείας. Γι αυτό ειναι περισσότερο μια αναθεώρηση του φιλελευθερισμού παρά της σοσιαλδημοκρατίας. Ενω οι αληθινοί σοσιαλδημοκράτες επιμένουν στην πρωτοκαθεδρία της πολιτικής, αναγνωρίζοντας στην αγορά την παραγωγή πλούτου, αλλα σε πλαίσια που ορίζει η πολιτικη.

Σελ 443 μερικοί στη Νεα Αριστερά εγκατέλειψαν μια άλλη κεντρική αρχή της σοσιαλδημοκρατίας, τον κοινοτισμό. Οι οπαδοί της πολυπολιτισμικοτητας απορρίπτουν την ιδεα της εθνικής αλληλεγγύης. Δεν μιλούν πια εξ ονόματος όλων των ανθρώπων, πράγμα που σήμερα κανει η δεξιά, αλλα προτάσσουν το δικαίωμα στη διαφορετικότητα. Quote from Todd Gitlin, The Left’s lost universalism.

Σελ 445 “το σοσιαλδημοκρατικό κίνημα το χαρακτήριζε επίσης η δέσμευση να εργάζεται με σοβαρότητα για λογαριασμό ολόκληρης της κοινότητας και οχι για μεμονωμένα κοινωνικά στρώματα ή για ομάδες συμφερόντων.” Σε αντίθεση με τους σημερινούς υπερασπιστές της πολυπολιτισμικότητας.

Προτάσεις για το μελλον: Προοδευτική παγκοσμιοποίηση. 

Η καινοτομία της σοσιαλδημοκρατίας μετα τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο ηταν οτι συνδύασε τον καπιταλισμό, την δημοκρατία και την κοινωνική σταθερότητα. Ενω πριν απο το 1945 όλοι πλην εξαιρέσεων θεωρούσαν οτι αυτα ηταν ασυμβίβαστα (και οι φιλελεύθεροι και οι μαρξιστές). Σε αυτο το συνδυασμό πρεπει να επανέλθει. Στην χρυσή εποχή πέτυχαν την μέγιστη αποεμπορευματοποιηση της εργασίας, δηλαδη η κοινωνική ζωή του καθενός να εχει μικρή σχεση με την θεση του στην αγορά. 

Να ανακαλύψουν πάλι την αξία του κοινοτισμού. Φιλελεύθεροι προπολεμικά υπέρμαχοι του ατομισμού,  και οι μαρξιστές της ταξικής πάλης. Οι σοσιαλδημοκράτες ηταν υπέρμαχοι της έννοιας της κοινότητας. Σημαντική η ιδιότητα του μέλους. Για να ισχύει αυτο, η κοινότητα πρεπει να δίνει στα μέλη, να υπάρχει εσωτερική αλληλεγγύη, και να υπαρχει διάκριση απο τους ξένους (quoting Michael Walzer).σελ 450-451

“Η συγκολλητική ουσία της εθνοτικής καταγωγής (“ανθρωποι που μοιάζουν και μιλούν οπως εμείς”) πρεπει να αντικατασταθεί απο την συγκολλητική ουσία των αξιών (“ανθρωποι που σκέφτονται και συμπεριφέρονται οπως εμείς”)”. Michael Walzer.

Η ενσωμάτωση των μεταναστών συνιστά ηθικό αγαθό και πρακτική αναγκαιότητα. Το θεμα της κοινότητας προβάλλει πάλι απο την λαϊκιστική δεξιά. Οπότε, αν δεν υπάρξει και μια σοσιαλδημοκρατική ίδεα κοινότητας, η εναλλακτική προταση ειναι πολυ χειρότερη. Αναζητείται ο τρίτος δρόμος ανάμεσα στην ξενοφοβία ενός τμήματος της δεξιάς και στον σχετικισμό και την πολυπολιτισμικότητα ενός τμήματος της αριστεράς. Στην Ολλανδία (οπου δολοφονήθηκε ο Φορτοουν και ο βαν Χοχ) ο ηγέτης των Εργατικών Βουτερς Μπος λεει οτι πρεπει να αντιμετωπιστεί η απουσία “κοινών πολιτισμικών αξιών”. Quote on page 454.

Τεχνοκράτες πολιτικοί μπορεί να επινοήσουν αποδέκτες λύσεις για τα νεα προβλήματα, αλλα το ” κίνημα θα αναγεννηθεί πραγματικά μονο αν οι ακτιβιστές ανακτήσουν την αισιοδοξία και το όραμα τους.”

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s