Με το βλέμμα προς τα έξω

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 14 Ιουλίου 2013

Υπάρχει ένα μικρό μέρος της οικονομίας που είναι σε καλύτερη κατάσταση τώρα από ό,τι ήταν πριν από πέντε χρόνια, και δεν εννοώ τα αγοραστήρια χρυσού. Είναι το οικοσύστημα των «νεοφυών» επιχειρήσεων, δηλαδή των μικρών καινοτομικών εταιρειών που βρίσκονται στα πρώτα στάδια ανάπτυξης. Αρκετές εκατοντάδες άτομα, ας πούμε ενδεικτικά δύο-τρεις χιλιάδες, συγκροτούν μικρές ομάδες, σχεδιάζουν προϊόντα και υπηρεσίες με βάση νέες τεχνολογίες, και επιδιώκουν να βρουν πελάτες. Ο στόχος τους είναι η παγκόσμια αγορά, όχι η μικρή και προβληματική Ελλάδα. Οι περισσότερες εταιρείες είναι στον ευρύ χώρο της πληροφορικής, όπου είτε παράγουν τεχνολογία, είτε την αξιοποιούν για να αλλάξουν τον τρόπο που λειτουργεί μια παραδοσιακή αγορά. Υπάρχουν ομάδες και στη βιοτεχνολογία, στην αγροτεχνολογία, στα νέα υλικά, στην τεχνολογία κατασκευών, στην ενέργεια και στα περιβαλλοντικά.

Πριν από πέντε χρόνια, όσοι ασχολούνταν με αυτά ήσαν λιγότεροι και, κυρίως, ήσαν διστακτικοί και ανοργάνωτοι. Μετά φάνηκαν οι πρώτες επιτυχίες της προηγούμενης γενιάς, πύκνωσαν οι συναντήσεις, έγινε το μεγάλο βήμα, στήθηκαν εταιρείες, και άρχισε η πραγματική, καθημερινή, παραγωγική δουλειά. Τώρα τελευταία βρέθηκαν και τα κεφάλαια που θα χρηματοδοτήσουν πολλές από τις προσπάθειες. Continue reading

Advertisements

Ορθολογικοί και προ-νεοτερικοί νεολαίοι

Στο πολύ ενδιαφέρον σεμινάριο της Ερμούπολης προχθές, ασχοληθήκαμε, ο Παναγής Παναγιωτόπουλος και εγώ σε συναφείς παρουσιάσεις, με τις οικονομικές και πολιτικές στρατηγικές της μεσαίας τάξης, και των γενεών εντός αυτής. Και οι δυό μας, νομίζω, τις βλέπουμε ως ‘ορθολογικές’ μέσα στους περιορισμούς και τις παραδοχές όπου κινούνται τα πρόσωπα. Εγώ προσπαθώ να εξηγήσω, π.χ. γιατί οι ελεύθεροι επαγγελματίες στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο είναι φορείς συντήρησης, προσόδων και ελλειμμάτων, ενώ τα στελέχη επιχειρήσεων, αν είχαμε σημαντικό τέτοιο στρώμα, θα ήταν φορείς παραγωγικότητας και καινοτομίας. Ο Παναγής εξηγεί την διαγενεακή συμβίωση στα πλαίσια των δυνατοτήτων που έδιναν τα ελλείμματα, και πώς αυτή η σύμβαση τώρα μάλλον θα καταρρεύσει.

Παράλληλα με αυτές τις ‘ορθολογικές’ στρατηγικές, σκεφτόμουνα τη συμπεριφορά των ‘διαμαρτυρόμενων’ φοιτητών που περιγράφει η Βάσω Κιντή, και που είναι πολύ συνηθισμένη (καθώς και τα ουγκ σχόλια το twitter που εισέπραξα εγώ  όταν ανάρτησα το άρθρο της). Αν για μερικούς επίδοξους φοιτητοπατέρες η συμπεριφορά είναι ορθολογική γιατί θεμελιώνουν την πολιτική τους καριέρα, και για μερικούς φαύλους καθηγητές είναι ορθολογική η στήριξη σε αυτήν, γιατί προστατεύει τις προσόδους τους, νομίζω οτι υπάρχουν και κάμποσοι αγνοί ‘χρήσιμοι ηλίθιοι’ που φωνασκούν μαζί τους. Αυτονών η στάση μου φαίνεται εντελώς προ-νεοτερική, που δεν εντάσστεαι σε καμμιά ορθολογική στρατηγική είτε ατομική είτε συλλογική. Αναρωτιέμαι αν πρόκειται για διαφορετικά πρόσωπα από τον τύπο που περιγράφω εγώ και ο Παναγής, ή αν είναι ο σχιζοειδής χαρακτήρας των ίδιων προσώπων.

Οι νόμοι των Φαρισαίων (απόσπασμα)

Κάθομαι και γράφω ένα βιβλίο που ελπίζω να τελειώσω το καλοκαίρι. Ταυτόχρονα παρακολουθώ λίγο την επικαιρότητα, και είδα αυτή την πρωτοβουλία πολιτών προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης: “Να δoθεί αναστολή στις εντολές σφράγισης των θεάτρων”. Δεν θέλω να πάρω θέση στο συγκεκριμένο, αλλά επειδή ταιριάζει με ότι έγραφα σήμερα, σκέφτηκα να κάνω μια μικρή προδημοσιεύση. Απόσπασμα από το κεφάλαιο “Οι νόμοι των Φαρισαίων”. Περισσότερα, ελπίζω, το φθινόπωρο.

… Αντίθετα, σε κλάδους χωρίς διεθνή ανταγωνισμό θα μπορούσε θεωρητικά να ισχύει η πολύ αυστηρή νομοθεσία και οι ακριβές ρυθμίσεις και οι επιχειρήσεις να επιβιώνουν. Ούτε αυτό όμως συνέβαινε. Υπήρχαν εκατοντάδες χιλιάδες μικρά εμπορικά καταστήματα, ταβέρνες και συνεργεία που ο εφοριακός και ο επιθεωρητής ήξερε οτι αν επιμείνει στο γράμμα του νόμου το μαγαζί θα κλείσει. Το ίδιο ξέρανε και οι βουλευτές που ψήφιζαν τους νόμους, με πλήρη συνείδηση οτι δεν θα πολύ-ισχύσουν (θα «ξε-ισχύουν», δηλαδή, όπως είπε μια επηρμένη βουλευτίνα όταν κλήθηκε να συμμορφωθεί με έναν άλλο κανονισμό). Το ίδιο γνωρίζουν, για παράδειγμα, πολλοί διανοούμενοι και ευαίσθητοι πολίτες, που στηλιτεύουν την παρανομία των επιχειρήσεων, αλλά υπερασπίζονται το δικαίωμα των μικρών θεάτρων να λειτουργούν χωρίς να τηρούν τις νόμιμες προδιαγραφές ασφαλείας.

Ο φαύλος κύκλος σε αυτούς τους κλάδους ήταν ο εξής: οι νόμοι που αρχικά ψηφίζονταν ήταν σε μεγάλη απόσταση από την πραγματική κατάσταση των επιχειρήσεων που επρόκειτο να ρυθμίσουν. Οποιες επιχειρήσεις συμμορφώνονταν πρώτες θα είχαν μεγάλο μειονέκτημα απέναντι στους ανταγωνιστές, γιατί θα έπρεπε να πληρώσουν ακριβότερα εργατικά ή να πάνε σε ακριβότερο χώρο ή να λειτουργούν λιγότερες ώρες. Αν μονομιάς συμμορφώνονταν όλοι, τότε κατ΄ αρχήν θα μπορούσαν να επιβιώσουν όλοι, γιατί όλοι θα ήταν το ίδιο ακριβοί.

Με ποιό μηχανισμό όμως το αναποτελεσματικό κράτος θα επέβαλε το νόμο ταυτόχρονα σε εκατοντάδες ή χιλιάδες μικρές μονάδες, οι οποίες μάλιστα θα δυσκολεύονταν πολύ στην αρχή για να συμμορφωθούν, αφού η απαιτούμενη προσαρμογή ήταν μεγάλη; Κανένας δεν πίστευε οτι θα γίνει αυτό, για αυτό και απέφευγαν όσο μπορούσαν τη συμμόρφωση. Και τελικά οι πολλοί μέναν απέξω. …

Μια πρόταση εθνικής ευθύνης

Αναρτήθηκε στο protagon.gr  την 1η Ιουλιου 2013.

Τον περασμένο μήνα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, έγινε μια συνάντηση που ίσως αποτελέσει σημείο καμπής για την αντιμετώπιση της κρίσης. Για πρώτη φορά συζήτησαν χωρίς δογματισμούς και αντεγκλήσεις οικονομολόγοι με πολύ διαφορετικές καταβολές, φιλελεύθεροι, σοσιαλδημοκράτες και μαρξιστές. Μερικοί ανήκουν σε επιτελεία κομμάτων, της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Ήμουν και εγώ εκεί, με την ιδιότητά μου ως συμβούλου του επικεφαλής ενός σημαντικού παγκόσμιου οργανισμού, που δεν μου επιτρέπεται να αποκαλύψω το όνομά του.

Συμφωνώντας όλοι ότι οι γνωστές συνταγές έχουν αποτύχει, αναζητήσαμε κάτι ριζοσπαστικά καινούριο, που να σπάει τον φαύλο κύκλο της λιτότητας και της ύφεσης, αλλά και να ξεπερνάει το εμπόδιο των θεσμών της ευρωζώνης που αδυνατούν να πάρουν γενναίες πρωτοβουλίες. Με ειλικρινή διάθεση συνεισφοράς και σύνθεσης διαμορφώσαμε μια δέσμη ιδεών που προσφέρει διέξοδο. Όχι μόνο επειδή είναι τεχνικά άρτια, αλλά και επειδή υπερβαίνει τις διαχωριστικές γραμμές. Ικανοποιεί τις ανάγκες του κοινωνικού κράτους και τις ανάγκες των επιχειρήσεων ταυτόχρονα, βελτιώνει τον κοινωνικό μισθό, δεν πλήττει το διαθέσιμο εισόδημα και τονώνει την ανταγωνιστικότητα. Continue reading