Η φυγή και η φωνή

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 16 Ιουνίου 2013

Μια μεγάλη παθογένεια της κοινωνίας της Μεταπολίτευσης ήταν ότι διαλέγαμε ιδιωτικές λύσεις, ενώ πληρώναμε και για τις δημόσιες. Η ελίτ έστελνε τα παιδιά σε ιδιωτικά σχολεία και σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, και η πλειονότητα των μεσαίων στρωμάτων, που δεν μπορούσε να πληρώσει τέτοια ποσά, τα έστελνε σε φροντιστήρια. Η ελίτ έμπαινε στα ιδιωτικά νοσοκομεία, και τα μεσοστρώματα έδιναν «φακελάκι» στα δημόσια, γιατί δεν άντεχαν την αναμονή και την αδιαφορία. Αυτά συνέβαιναν, ενώ τα ποσά που πλήρωνε το κράτος για παιδεία και υγεία ήταν συγκρίσιμα με των ευρωπαϊκών χωρών που έχουν καλά δημόσια συστήματα. Οι διαμαρτυρίες για την κατάσταση αυτή ήταν υποτονικές, και επομένως, οι πολιτικοί δεν ένιωθαν την πίεση να αλλάξουν τα πράγματα. Δεν υπήρχε κανένα κίνητρο για βελτίωση σε μεγάλα τμήματα του Δημοσίου και καμιά κύρωση για την κακή ποιότητα των υπηρεσιών.

Τέτοιες καταστάσεις είχε περιγράψει ο A.O. Hirschman στο βιβλίο «Φυγή, φωνή και αφοσίωση» (η ελληνική μετάφραση εδώ). Οι χρήστες κάθε υπηρεσίας έχουν, σχηματικά, δύο τρόπους να αντιδράσουν όταν οι υπηρεσίες ενός οργανισμού δεν τους ικανοποιούν: είτε να φύγουν και να βρουν άλλον πάροχο (φυγή) είτε να διαμαρτυρηθούν και να ενεργήσουν ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση (φωνή). Οταν οι χρήστες επιλέγουν τη φυγή, κι εφόσον η διοίκηση του οργανισμού ζημιώνεται από αυτήν, τότε πιθανότατα θα επιδιώξει να τους πείσει να επανέλθουν, βελτιώνοντας την ποιότητα των υπηρεσιών. Αυτό ισχύει συνήθως (όχι πάντα) στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, όταν λειτουργεί ο ανταγωνισμός. Η φυγή γίνεται ερέθισμα για να αντιστραφεί η παρακμή, αν βέβαια υπάρχουν ο χρόνος, οι πόροι και οι ικανότητες για βελτιώσεις. Continue reading

Το Σύνταγμα του “λεφτά υπάρχουν”

Αναρτήθηκε στο Protagon στις 29 Μαϊου 2013

Επειδή από το φθινόπωρο θα ξεκινήσει επίσημα η συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος, έψαξα να δω τι γράφει για την οικονομία ή, μάλλον, για τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας. Με την επιφύλαξη ότι δεν είμαι συνταγματολόγος, να το βασικό μου συμπέρασμα: η ιδιωτική επιχείρηση είναι ένα αναγκαίο κακό, που δεν απαγορεύεται, αλλά δεν έχει καμιά ρητή συνταγματική προστασία, και αν μας συμβεί να υπάρχει, καλύτερα είναι να δραστηριοποιείται σύμφωνα με τις εντολές του κράτους.

Υπάρχουν άρθρα που θεσπίζουν ορισμένα δικαιώματα σχετικά με την οικονομία, τα εξής: Το 12 για τις ενώσεις, τα μη κερδοσκοπικά σωματεία, και τους συνεταιρισμούς. Το 22 για το δικαίωμα της εργασίας. Το 23 για το δικαίωμα στην απεργία και τη συνδικαλιστική ελευθερία.
Continue reading

Τα ζωϊκά πνεύματα

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 19 Μαϊου 2013.

Πληθαίνουν τα θετικά μηνύματα για την ελληνική οικονομία στον ξένο τύπο αλλά και στις χρηματαγορές. Καλό αυτό, αλλά να μη μας ξεγελά. Η παραγωγή είναι πολύ ισχνή, το κράτος πολύ προβληματικό, οι ανισορροπίες και οι ανισότητες επίμονες. Δεν θα διορθωθούν μόνο επειδή θα επανέλθουν μερικά δισ. σε καταθέσεις, θα βελτιωθούν οι όροι δανεισμού του κράτους, θα ανέβει ο δείκτης του ΧΑΑ.

“Δεν μπορώ να καταλάβω το μακροπρόθεσμο σενάριο για την Ελλάδα”, λέει ένας ευρωπαίος επενδυτής σε ρεπορτάζ των Financial Times. “Προφανώς έχουν απομακρυνθεί οι ακραίοι κίνδυνοι, όμως τι άλλο περιλαμβάνει το οικονομικό τους μοντέλο εκτός από τουρισμό;”

Είναι φυσικό να αναρωτιέται. Οι διεθνείς επενδυτές συνήθως αγοράζουν μετοχές, ή επιχειρήσεις που ήδη υπάρχουν. Μπορεί να τις βελτιώσουν ή να τις επεκτείνουν. Αν όμως είναι να ιδρύσουν κάτι νέο, θα διαλέξουν από όλο τον κόσμο το μέρος που προσφέρει κάποιο έτοιμο πλεονέκτημα. Από τη δική τους οπτική, δεν θα βρουν πολλές ευκαιρίες στην Ελλάδα, έξω από τον τουρισμό. Continue reading

Ζητείται επειγόντως: το Κέντρο | του Απόστολου Δοξιάδη

(Φιλοξενώ το κείμενο του Απόστολου, που είναι ακόμα επίκαιρο. Αν ήταν να το έγραφε σήμερα, υποθέτω οτι θα ήταν διαφορετικό σε ένα μόνο μέρος, εκεί που χαρακτηρίζει τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ. Σήμερα δεν θα τα λέγαμε αντιευρωπαϊκά, αλλα, μαζί με τη ΔΗΜΑΡ, πελατειακά-συντεχνιακά. Σε αυτή την κατεύθυνση έχει μετατοπιστεί και ένα μεγάλο μέρος του ΣΥΡΙΖΑ.)

Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2011. Καθώς κάποια από τα πράγματα που λέει μπορεί να ενδιαφέρουν και σήμερα, ζήτησα από τον φίλο και ξάδελφο Αρίστο Δοξιάδη να το φιλοξενήσει στο μπλογκ του. 

Προϋπόθεση για να αποφύγει η Ελλάδα την επερχόμενη καταστροφή είναι να αλλάξει το άρρωστο κομματικό σύστημα που σημαίνει να συμβεί ένα, ή και τα δύο, από τα παρακάτω: να εξυγιανθούν ριζικά τα μεγάλα κόμματα, στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό—φοβάμαι όμως ότι ο βαθμός αυτός ίσως να είναι πολύ μικρός—και να δημιουργηθούν καινούργια, ίσως ενσωματώνοντας και κάποιες από τις υγιέστερες δυνάμεις των παλαιών, που θα επιτρέψουν σε νέους ανθρώπους, με νέο ήθος και πραγματικές ικανότητες, να μπουν στην πολιτική σκηνή. Γιατί μόνο με τα υπάρχοντα κόμματα και το υπάρχον ανθρώπινο υλικό, ως έχει, δε μπορεί να γίνει τίποτε καλό. Καλή ομελέτα με κλούβια αυγά δε φτιάχνεται· παρομοίως, δε γίνεται καλή πολιτική με κακά κόμματα και κακούς πολιτικούς. Continue reading