Γενέθλια

Σήμερα κλείνω τα εξήντα. Η μέρα ξεκίνησε στις 7:01 με τηλεφώνημα που με ξύπνησε. Ηθελαν μια σύντομη συνέντευξη από το Al Jazeera, για τις εξελίξεις που παρακολουθεί με κομένη την ανάσα η υφήλιος. Τους διαολόστειλα ευγενικά, και άρχισα να αναρωτιέμαι πώς έφτασα/φτάσαμε ως εδώ;

Γεννήθηκα το 1951. Το Νόεμβριο του 1973 ήμουν 22 χρονών, ακριβώς η γενιά του Πολυτεχνείου δηλαδή.  Ενηλικιώθηκα, ωρίμασα, και άρχισα να σαπίζω με πολλούς από τους πρωταγωνιστές της μεταπολίτευσης. Αναπολώντας τα γενέθλια του παρελθόντος, σκέφτομαι οτι οι δικοί μου σταθμοί δείχνουν κάτι και για τους σταθμούς της Ελλάδας.

Στα γενέθλια του ’67, ’68, ’69 ήμουν μαθητής. Ο φίλος Διονύσης Διβάρης, μαρξιστής και αντιχουντικός όπως εγώ, έφερνε σοκολατάκια «για τα γενέθλια του Αρίστου» στο σχολείο, και μας έκλεινε το μάτι: στην πραγματικότητα κερνούσε για την επέτειο της Μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης, που γιορταζόταν στις 7 Νοεμβρίου με μεγαλειώδη παρέλαση στη Μόσχα.

Στα είκοσι μου, το 1971, φοιτούσα στην Αμερική, λίγα χιλιόμετρα μακριά από το Amherst του Αντώνη και του Γιώργου.  Δεν μπορω να θυμηθώ τι έκανα στις 7 Νοεμβρίου, αλλά θυμάμαι το κλίμα της χρονιάς: πολλή αναζήτηση, φιλίες, ενθουσιασμός, διαδηλώσεις για το Βιετνάμ, δακρυγόνα στη Mass Avenue. Και παράλληλα, σφίξιμο στην καρδιά, για τους φίλους που κινδύνευαν στην Αθήνα, το Διονύση, το Σταύρο και το Σταύρο. Φοβόμουνα για το καλοκαίρι που θάμουνα εκεί. Είχα μια φαντασίωση να περπατάω σε ελληνική αμμουδιά ξένοιαστος, χωρίς την αγωνία για συλλήψεις και ξύλο, και δεν ήξερα πότε θα μπορούσα να ζήσω έτσι ξένοιαστα. Τον Απρίλιο του 1972 έγραψα στο Harvard Crimson για αυτά τα αισθήματα, και το κείμενο που το είχα χάσει το ξαναβρήκα πριν λιγα χρόνια στην ηλεκτρονική έκδοση.

Στα τριάντα, το 1981, το ΠΑΣΟΚ είχε μόλις κερδίσει τις εκλογές. Πάλι δεν θυμάμαι την ημέρα των γενεθλίων. Προσπαθώ όμως να συγκρίνω το πολιτικό κλίμα, με αυτό της χτεσινής μέρας. Τότε ήταν Πρόεδρος Δημοκρατίας ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και υφυπουργός Αθλητισμού ο Κώστας Λαλιώτης. Είχε μόλις ολοκληρωθεί η κατασκευή του ΟΑΚΑ, που ήταν έργο του Καραμανλή, και ο Λαλιώτης θα έκανε τα εγκαίνια. Το μεγάλο ζήτημα για τους δημοσιογράφους ήταν αν ο Λαλιώτης θα ανέφερε τον Καραμανλή κατά την τελετή. Δεν θυμάμαι τι έκανε τελικά, αλλά θυμάμαι να σκέφτομαι τι κατάντια είναι αυτή η πόλωση όπου ούτε την αυτονόητη συνέχεια του κράτους δεν αναγνωρίζει.

Στα σαράντα, το 1991, ξύπνησα και είπα στην Αντιγόνη: «Μπήκα στο δεύτερο ημίχρονο. Ο χρόνος μετράει αντίστροφα από εδώ και μπρος». Ηταν κυβέρνηση Μητσοτάκη, την εποχή που οι Κολάδες έκαναν κόλαση την Αθήνα για να εμποδίσουν την ιδιωτικοποίηση των αστικών συγκοινωνιών. Τα κατάφεραν. Από την άλλη, ο Στέφανος Μάνος, υπουργός ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ, σχεδίαζε τις συμβάσεις για την κατασκευή και λειτουργία του Αττικού Μετρό, της Αττικής Οδού και του νέου αεροδρομίου της Αθήνας. Ολες είχαν σημαντικές καινοτομίες, και χάρη σε αυτές τα τρία αυτά έργα είναι τα πιο υποδειγματικά όλης της μεταπολιτευτικής περιόδου. Ο Μάνος λοιδωρήθηκε από την αντιπολίτευση που έβαλε ιδιώτες στην εκμετάλλευση των δύο τελευταίων. Ο Λαλιώτης που ανέλαβε ΥΠΕΧΩΔΕ το 1993, αφού κατήγγειλε την αποικιοκρατική σύμβαση με τη Hochtief, έκανε μερικές διακοσμητικές αλλαγές που κόστισαν αρκετά στον έλληνα φορολογούμενο, και την υπέγραψε. Αργότερα, η κυβέρνηση Σημίτη χρησιμοποίησε το ίδιο μοντέλο για τη γέφυρα Ρίο-Αντίρριο. Ετσι, μέσα από θεατρινισμούς και αντεγκλήσεις δημιουργήθηκε ένα κεκτημένο, και τώρα κάθε κυβέρνηση μπορεί να σχεδιάσει αναθέσεις και παραχωρήσεις έργων χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες.

Στα πενήντα, το 2001, ήμουνα πλήρως απορροφημένος στα επιχειρηματικά, όπως πολλοί άλλοι. Το μεσημέρι των γενεθλίων έφαγα με δυό εξαιρετικούς νέους επιχειρηματίες, εξωστρεφείς από τότε και σήμερα πολύ πετυχημένους. Το βράδυ ήμουνα με φίλους από όλες τις γενιές της ζωής μου. Θυμάμαι τη συγκίνηση που είχα φτάσει στα πενήντα (όταν ήμουνα μικρός δεν ήξερα αν θα τα καταφέρω), και την αισιοδοξία για τη χώρα, που σε δυό μήνες θα έβλεπε ευρωνομίσματα στα πορτοφόλια και στα ATM. Αλλά μόλις έξι μήνες πριν, είχε αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για τις μεταρρυθμίσεις, όταν σύσσωμος ο πολιτικός κόσμος και η συντεχνιακή Ελλάδα ξεσηκώθηκε ενάντια στις προτάσεις Γιαννίτση για το ασφαλιστικό και τις ματαίωσε. Από τότε, και μέχρι τον Ιούνιο 2010, όλοι μαζί αφήναμε να περνάν οι μήνες και τα χρόνια με τα ταμεία να βυθίζονται όλο πιο βαθειά στο κόκκινο, με τις συντάξεις να απονέμονται όλο και πιο απλόχερα αλλά άδικα, με τις δαπάνες να φουσκώνουν χωρίς να βελτιώνονται οι υπηρεσίες, και γενικά χωρίς να μετράμε το μέλλον. Το κράτος είχε συνέχεια σε μια ανομολόγητη βάση συναίνεσης, πολύ διαφορετική από τις δημόσιες διακηρύξεις και λογομαχίες, τη συναίνεση της αυθαιρεσίας, και των προσόδων.

Η δική μου δεκαετία πέρασε με τα επιχειρηματικά, άλλοτε πετυχημένα και άλλοτε όχι. Προς το τέλος αποφάσισα να ξαναγυρίσω στην παλιά αγάπη της κοινωνικής θεωρίας, αλλά τώρα με το εφόδιο της πρακτικής εμπειρίας. Το φανταζόμουν σαν ένα ήρεμο χόμπι της ωριμότητας, όπου με την ησυχία μου θα παρατηρούσα, θα συζητούσα και θα κατέγραφα τις μακροχρόνιες διεργασίες – «και τα σ’ εμάς αόρατα/ με τ’ αυτί στην πέτρα
/ σοβαρός και μόνος προσέχει”.

Δεν ήταν γραφτό να γίνει έτσι. Στα εξήντα μας, εμείς οι αγωνιστές του Πολυτεχνείου (ψευδεπίγραφοι), οικοδόμοι της ευημερίας (επίπλαστης) και ευρωπαίοι πολίτες (τρομάρα μας), βρεθήκαμε σε μια δίνη, απροετοίμαστοι, όπου δεν υπάρχουν αναπαυτικοί καναπέδες και απάγγεια λιμάνια.

Οπως γράφω, χωρίς να βλέπω τις σημερινές ειδήσεις, ξέρω οτι στα κόμματα παλεύουν να περισώσουν το κράτος μαζί με την εξουσία τους. Σχεδιάζουν μια νέα κυβέρνηση φτιαγμένη από αντιφάσεις. Θα πρέπει να φέρει σε πέρας μια από τις πιο δύσκολες αποστολές, αλλά μέσα σε τρεις μόνο μήνες. Θα έχει τεχνοκράτη πρωθυπουργό και παλαιοκομματικούς υπουργούς. Θα στηρίζεται σε “συνεννοήση”, και οι στυλοβάτες της θα αλληλουπονομεύονται για να νικήσουν στις εκλογές.  Παρόλα αυτά, ίσως αρχίζει ένα νέο κεφάλαιο στην πολιτική ζωή. Ισως να είναι η αρχή για μια συναίνεση δημιουργική, όχι σαθρή και καταστροφική σαν την ανομολόγητη που ζήσαμε ως τώρα. Ισως να είναι πράγματι το τέλος της μεταπολίτευσης. Ισως όχι.

Σίγουρα, για μένα είναι η μέρα που μπαίνω στην επόμενη μεγάλη ηλικία. Old men ought to be explorers.

Advertisements

One thought on “Γενέθλια

  1. Ποια αναπαυτική πολυθρόνα; Εμείς τώρα περιμένουμε από ανθρώπους σαν εσάς να διανοίξετε νέες κατευθύνσεις για την ελληνική κοινωνία. Σας εύχομαι χρόνια πολλά, με δημιουργικότητα, ανατροπές και όραμα.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s