Θεσμική Παγίδα

Δημοσιεύτηκε στο Βήμα, στην ενότητα Νέες Εποχές που είχε θέμα “Ως πότε αντέχουμε να ζήσουμε με καθεστώς μειωμένης εθνικής κυριαρχίας” 23 Οκτ. 2011

Εθνική κυριαρχία στα οικονομικά ζητήματα δεν σημαίνει οτι «το έθνος» ασκεί την κυριαρχία, γιατί το έθνος δεν είναι υποκείμενο και δεν ασκεί τίποτα. Σημαίνει οτι την οικονομική πολιτική την ασκούν ομάδες που είναι πολίτες ετούτης της χώρας, και όχι κάποιας άλλης. Αλλά η κυριαρχία που ασκούν δεν είναι πάντα σε όφελος των υπόλοιπων πολιτών της χώρας.

Όπου λειτουργεί ικανοποιητικά η δημοκρατία, οι κυρίαρχες ομάδες εφαρμόζουν πολιτική που εξυπηρετεί τους πολλούς. Αντίθετα, στις δικτατορίες ‘εθνική κυριαρχία’ σημαίνει οτι κάποιος δικτάτορας κάνει ότι θέλει, συνήθως χωρίς να οφελείται ο λαός. Ανάμεσα στις αναπτυγμένες δημοκρατίες και στις δικτατορίες υπάρχουν οι περισσότερες χώρες, με ατελείς δημοκρατίες, με ομάδες προνομιούχων που έχουν ειδική πρόσβαση στην εξουσία, που πότε ασκούν ‘φιλο-λαϊκή’ πολιτική, πότε βοηθάνε να αναπτυχθούν υγιείς επιχειρήσεις, πότε κλέβουν τα ταμεία του κράτους και πότε αναγκάζονται να μαζέψουν τα συντρίμμια μιας κακής περιόδου.

Οι δημοκρατίες συνειδητά έχουν εκχωρήσει μέρος της οικονομικής τους κυριαρχίας σε οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση. Για παράδειγμα έχουν απεμπολήσει το δικαίωμα να επιβάλλουν προστατευτικούς δασμούς για να στηρίξουν ομάδες επιχειρήσεων. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι λαοί ωφελήθηκαν όπου απεμπολήθηκε το δικαίωμα – γιατί μπήκε φρένο στις αξιώσεις των επιχειρηματιών που θα καρπώνονταν προσόδους από μια προστατευτική πολιτική, σε βάρος των καταναλωτών και των άλλων κλάδων της οικονομίας.

 Στην Ελλάδα είχαμε ένα εθνικό πλην άθλιο σύστημα οικονομικής διακυβέρνησης στο οποίο συμμετείχε η πλειονότητα του πολιτικού προσωπικού. Μοίραζε προνόμια και απέφευγε κάθε γενικό και μακρόπνοο σχέδιο: συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις  ούτε δίκαιες ούτε βιώσιμες, δημόσια έργα υπερτιμημένα και μισοτελειωμένα,τοποθετήσεις στο δημόσιο που δεν εξυπηρετούσαν το δημόσιο συμφέρον, πληρωμές σκοτεινές, άγνωστος αριθμός δημόσιων υπάλληλων, κρατικές προμήθειες αλαλούμ.

 Το σύστημα είχε τυπική πολιτική νομιμοποίηση, αλλά ήταν χτισμένο έτσι που να μην επιτρέπει πολλές επιλογές, είτε για τους ψηφοφόρους, είτε για τους λίγους αιρετούς που ήθελαν να φέρουν κάτι καινούργιο. Παράδειγμα, η οικτρή αποτυχία όσων επιχείρησαν να θέσουν το ασφαλιστικό σε πιο υγιείς βάσεις. Η πολιτική οικονομία χαρακτηρίζει μια τέτοια κατάσταση ως «θεσμική παγίδα» (institutional trap). Μερικές κοινωνικές ομάδες κερδίζουν από τα προνόμια του συστήματος. Αλλες πιο πολυπληθείς πλήττονται, αλλά δεν μπορούν να φανταστούν και να πεισθούν οτι θα κερδίσουν σε ενα ριζικά διαφορετικό θεσμικό πλαίσιο. Το κόστος της μεταρρύθμισης μοιάζει βαρύ, ενώ το όφελος άγνωστο. Συνεπώς οι δυνάμεις της συντήρησης παραμένουν κυρίαρχες, παρόλα τα προφανή προβλήματα του status quo.

 Ετσι φτάσαμε στην χρεωκοπία, και στην παρέμβαση των Ευρωπαίων εταίρων. Εκχωρήσαμε κυριαρχία, αρχικά ως προς τους δημοσιονομικούς στόχους. Σε αυτό δεν είχαμε επιλογή, για τους γνωστούς λόγους. Θα μπορούσαμε όμως να είχαμε επιλέξει εμείς τα μέσα και τα μέτρα πολιτικής για να πιάσουμε τους στόχους. «Εμείς», δηλαδή η ελληνική πολιτική ηγεσία. Δεν το έκανε, γιατί ήταν ανέτοιμη, ανίκανη, ή δεν ήθελε να πάρει το πολιτικό κόστος να προωθήσει και να υπερασπιστεί ένα δικό της σχέδιο λιτότητας. Ελεγε λοιπόν στην Τρόικα «πείτε μας τι να κάνουμε», και μετά στους Έλληνες «μας το επιβάλλουν οι ξένοι». Αντίθετα, οι Ιρλανδοί σχεδίασαν δικό τους πακέτο λιτότητας, οδυνηρό αλλά εφαρμόσιμο και μάλλον αποτελεσματικό. Από οτι φαίνεται θα βγουν από την κρίση πολύ πιο γρήγορα από εμάς.

 Τώρα συζητιέται το ενδεχόμενο η εμπλοκή της ΕΕ να υπερβεί το σχεδιασμό των μέτρων, και να φτάσει στην εφαρμογή.  Αν γίνει αυτό, πάλι θα είναι αποτέλεσμα της ανικανότητας των δικών μας – ή της ευθυνοφοβίας. Κανένας στην ΕΕ δεν επιθυμεί να στηθεί σε ένα υπουργείο και να μετράει πόσα οδοιπορικά εγκρίνει ο Γενικός Γραμματέας. Θα το κάνει, αν το κάνει, μόνο για να διασώσει το σχέδιο διάσωσης. Το πιθανότερο όμως είναι οτι θα επιμείνει να εγκατασταθούν νέες διαδικασίες και συστήματα ελέγχου, όπως επέμεινε για την Ενιαία Αρχή Πληρωμών και για την ηλεκτρονική συνταγογράφηση. Και θα ελπίζει οτι με αυτά τα συστήματα η ελληνική πολιτική ηγεσία θα μπορεί να ελέγξει πιο καλά το κόστος. Αν όμως εμείς επιμένουμε στις λαθροχειρίες, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε.

Σε αυτό το επίπεδο, των διαδικασιών και των ελέγχων, είναι καλοδεχούμενη η ευρωπαϊκή εποπτεία, και ας μην αρέσει στους πολιτικούς μας. Η αδιαφάνεια και τα παραθυράκια ήταν συστατικό στοιχείο του κράτους των προσόδων όπου διαφέντευαν. Αν ο εξωτερικός παράγοντας σπάσει τη θεσμική παγίδα και τους αναγκάσει να εγκαταστήσουν την υποδομή μιας σύγχρονης διαχείρισης,  ας γίνει έτσι. Αυτή η υποδομή είναι απαραίτητη για τη λογοδοσία: είτε προς τις Βρυξέλλες, είτε προς το λαό. 

 

Advertisements

One thought on “Θεσμική Παγίδα

  1. Η Ιρλανδία θα βγει απ’ την κρίση; Από πουθενά δεν προκύπτει αυτό, απλά τα πηγαίνει καλύτερα απ’ την Ελλάδα. ‘Ομως αυτό δεν οφείλεται σε κανένα πρόγραμμα λιτότητας. Οφείλεται απλά στο οτι η Ιρλανδία είχε πλεονάσματα στο ισοζύγιο συναλλαγών της, τα οποία έκαναν το πρόγραμμα λιτότητας λιγότερο κακό.Οι νεοφιλελεύθεροι οικονομολόγοι, που ευαγγελίζονται την απελευθέρωση μας απ’ το κράτος, εξακολουθούν να μην έχουν συμφιλιωθεί με τα sectoral balances, όπως και με τη φύση του σύγχρονου νομισματικού συστήματος. Τα κρατικά ελλείμματα ισούνται, μέχρι δεκάρας, με τα πλεονάσματα του ιδιωτικού τομέα (εσωτερικού ή εξωτερικού). ‘Οταν το κράτος έχει πλεονάσματα, ο μοναδικός τρόπος για τον εσωτερικό ιδιωτικό τομέα να μην έχει ελλείμματα είναι να έχει ελλείμματα ο εξωτερικός τομέας.Σύντομα στην Ευρωζώνη πρόκειται να ανακαλύψουμε τι σημαίνει fallacy of composition, με τη φαεινή ιδέα για το “fiscal compact” και τους ταυτόχρονα πλεονασματικά κρατικά ισοζύγια.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s