Αγορά Εργασίας: Υποθέσεις

Σε μια βιβλιοπαρουσίαση είχα γράψει:  «Το βιβλίο του Πλάτωνα Τήνιου [για το Ασφαλιστικό] γεφυρώνει αυτό το χάσμα. Ο Τήνιος έχει μελετήσει και τους θεσμούς και τους αριθμούς, και την μικροκλίμακα και την μακροεικόνα. Και έχει γράψει ένα έργο πολιτικής οικονομίας όπως αυτή πρέπει να είναι: εστιασμένη σε μια συγκεκριμένη κοινωνία, με τις ιδιαιτερότητές της, αλλά διαλέγοντας και αξιοποιώντας τα γενικά εργαλεία της οικονομικής  – και όχι μόνο –  επιστήμης. … Ποιός και πότε θα εκπονήσει αντίστοιχα έργα για την αγορά εργασίας, για τα οικονομικά των νοικοκυριών, και για τόσα άλλα;»

Μια φίλη πανεπιστημιακός μού είπε ότι για την αγορά εργασίας σχεδιάζεται ένας συλλογικός τόμος που φιλοδοξεί να απαντήσει σε αυτό το αίτημα. Με αφορμή αυτό, αναρωτήθηκα ποιά ζητήματα θα ήθελα να καλύπτει αυτή η ανάλυση. Καταγράφω μερικά.

1.            Επίσημες ρυθμίσεις και ανεπίσημες πρακτικές: σε ποιούς κλάδους και σε ποιά είδη επιχειρήσεων  εφαρμόζεται η ισχύουσα εργατική και ασφαλιστική νομοθεσία, και πού υπάρχουν οι μεγαλύτερες αποκλίσεις; Τι μορφή έχουν οι σημαντικές αποκλίσεις: Ωράρια εργασίας και αργίες; ‘Υπεργολαβίες’ που υποκρύπτουν εξαρτημένη εργασία (άρα ευκολότερη απόλυση); Χαμηλότερες αμοιβές; Ανασφάλιστοι;

Υπόθεση εργασίας: οι αποκλίσεις από τη νομοθεσία είναι μεγαλύτερες στους κλάδους που αντιμετωπίζουν διεθνή ανταγωνισμό και στις πιο μικρές/οικογενειακές επιχειρήσεις. Στις πρώτες οι αποκλίσεις έχουν να κάνουν περισσότερο με την ελαστικότητα ωραρίων και προσλήψεων/απολύσεων, στις δεύτερες με αμοιβές και ασφάλιση. Στον αγροτικό τομέα κυρίως το δεύτερο, με τους λαθρομετανάστες.

2.            Το νοικοκυριό ως οικονομική  μονάδα: πώς επηρεάζει την προσφορά εργασίας η πολυέργεια της οικογένειας και το γεγονός οτι 4-5 οικονομικά ενεργά άτομα έχουν κοινό ταμείο; Σε αντίθεση, π.χ. με τη βόρεια Ευρήπη και ΗΠΑ, όπου το κοινό ταμείο, αν υπάρχει, περιορίζεται στο ζευγάρι;

Δύο υποθέσεις εργασίας: (α) του Μιχάλη Φραγκιά, ότι ο μισθός επιφύλαξης (reservation wage) είναι χαμηλότερος επειδή οι νέοι κατοικούν με τους γονείς, οι οποίοι και τους χρηματοδοτούν. (β) δική μου,  ότι η οικογενιακή μικροιδιοκτησία επιτρέπει στους νέους να μή γίνουν μισθωτοί, εκτός  αν η θέση προσφέρει  σταθερότητα και κοινωνικό στάτους – δηλαδή δημόσιο, τράπεζες, και άλλοι ακριβοί προστατευμένοι οργανισμοί (τηλεφωνία).  Οι δύο υποθέσεις μοιάζουν σε πρώτη ανάγνωση να είναι αντικρουόμενες, αλλά δεν είναι κατ’ ανάγκη.

3.            Συμμετοχή στη διαμόρφωση πολιτικής: Ποιοί κλάδοι και ποιές μορφές ιδιοκτησίας υπερεκπροσωπούνται στα όργανα που διαμορφώνουν τη νομοθεσία και τις συλλογικές συμβάσεις;

Υπόθεση εργασίας, διατυπωμένη από πολλούς: ως προς τους εργαζόμενους, υπερεκπροσωπούνται τα συνδικάτα του δημόσιου τομέα, και των τμημάτων του ιδιωτικού τομέα που δεν υφίστανται ανταγωνιστικές πιέσεις (π.χ. Τράπεζες).

Συμπληρωματική υπόθεση, ότι και η πλευρά της εργοδοσίας εκφράζεται από επιχειρήσεις που δεν υφίστανται διεθνή ανταγωνισμό (και άρα μπορούν να μετακυλίουν το εργατικό κόστος ελεύθερα στον πελάτη), είτε από επιχειρήσεις που δεν ενδιαφέρονται για το περιεχόμενο των ρυθμίσεων, γιατί θα τις καταστρατηγήσουν. Ενδιαφέρουσα θα ήταν η σύγκριση με χώρες εξωστρεφούς κορπορατισμού, όπως η Γερμανία, όπου οι συλλογικές διαπραγματεύσεις ενσωματώνουν τον προβληματισμό για τη διεθνή ανταγωνιστικότητα του κάθε κλάδου.

Αυτά τα τρία ζητήματα πιθανόν διαφοροποιούν τον τρόπο που συμπεριφέρεται η αγορά εργασίας σε εμάς απο ότι στην αναπτυγμένη δύση, είτε πρόκειται για πιο ελεύθερες αγορές (αλλά με περίπου ενιαίους κανόνες — ΗΠΑ), είτε κορπορατίστικες (αλλά με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα — Γερμανία), είτε κρατικά ρυθμιζόμενες (αλλά με τήρηση της νομοθεσίας και σχετική έμφαση στην εξωστρέφεια — Γαλλία).

Αν ισχύουν οι παραπάνω υποθέσεις, είχαμε βρεθεί σε μια θεσμική παγίδα όπου οι παίκτες που καθορίζουν τις συμβάσεις και τη νομοθεσία δεν είχαν ισχυρό συμφέρον να αλλάξουν το καθεστώς, παρόλο που το καθεστώς οδηγούσε σε στασιμότητα και ανεργία. Μερικοί παίκτες κέρδιζαν δυσανάλογα από την πίτα, η οποία όμως συρρικνωνόταν. Οι υπόλοιποι είναι κατακερματισμένοι, και επιβιώνουν παρανομώντας, αλλά είναι αυτοί (οι παραγωγοί) στους οποίους βασίζεται το σύστημα, χωρίς να τους παρέχει εκπροσώπηση.

Χωρίς να ελέγξουμε/ επιβεβαιώσουμε/ τροποποιήσουμε/ απορρίψουμε τις παραπάνω υποθέσεις, δεν μπορούμε  να προβλέψουμε πόσο θα μειώσει την ανεργία και θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα η οποιαδήποτε νέα ρύθμιση. Ούτε να  έχουμε αποτελεσματική νομοθεσία, όπου αποτελεσματική σημαίνει, πρώτο,  εφαρμόσιμη, και δεύτερο, συμβατή με  κάποιο επιθυμητό μοντέλο ανάπτυξης.

Update: Από ένα ποστ  του Ν. Λιναρδάτου: «Αν το θέμα των συνθηκών εργασίας λυνόταν νομοθετικά τότε η Ελλάδα θα ήταν ήδη ένας εργασιακός παράδεισος. Αν το θέμα – όπως κάποιοι θα προτρέξουν να σχολιάσουν – είναι η εφαρμογή της νομοθεσίας, τότε απλά θα τους έλεγα ότι και αυτές οι υπάρχουσες και συνήθως άθλιες θέσεις εργασίας θα χανόντουσαν. Το κράτος δεν μπορεί να διατάξει την καλυτέρευση των συνθηκών εργασίας σε επίπεδο διαφορετικό από αυτό που επιτρέπει η οικονομική κατάσταση της χώρας.» Προσυπογράφω. 

Advertisements

One thought on “Αγορά Εργασίας: Υποθέσεις

  1. Αρίστο, δεν είμαι βέβαια σε θέση να κάνω κάποιο ειδικότερο σχόλιο στα όσα διάβασα παραπάνω. Και τούτο γιατί δεν είμαι ειδικός. Όμως ως γενική διαπίστωση, αρχίζω να συνειδητοποιώ πόσο χωρίς εμβάθυνση ή προκαταρκτική ανάλυση, σχεδιάζονται, ψηφίζονται και εφαρμόζονται οι διάφορες ρυθμίσεις στη χώρα μας. Διερωτώμαι λοιπόν μήπως δεν υπάρχει ένα γενικότερο ζητούμενο, να βρεθεί ένας τρόπος να υποκαταστήσουμε αυτή την έλλειψη με α) εντοπισμό των σημαντικών περιπτώσεων όπου συμβαίνει αυτό across the board και β) την εμβάθυνση σε αυτά, υπεύθυνα και μακριά βέβαια από πολιτικές σκοπιμότητες, με στόχο την ευρύτερη δυνατή προβολή των συμπερασμάτων στη συνέχεια.Ενδεχομένως να γίνεται ήδη αυτό, μου μοιάζει όμως κάτι που πραγματικά χρειάζεται να προχωρήσει.

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s