The real Greek economy: owners, rentiers and opportunists

Posted in openDemocracy, 23 September 2010

Rebuilding the Greek economy will require creative interaction with the underlying realities of Greek society: the family, the small business, the habits of rentocracy and of low-trust opportunism. (This article was first published in Greek in the Athens Review of Books, June 2010)

DISCOURSE

Formal and demotic language

The way we talk about the economy has changed dramatically in the past few months. Before our own debt crisis erupted, public discourse was not very different from that in western countries. We would discuss the merits of public vs private, of boosting demand vs cutting expenditure, of liberalism vs social democracy.

A few observers did insist on Greek specificities. For example, on how the public sector is not public when it has been captured by private and ‘syntechnic’  interests [there is no English equivalent for the Greek word ‘syntechnia’ in its current usage; it means ‘trade union’, but in the particular sense of defending the common privileges of a certain narrow occupational group, rather than class interests – like guilds used to do in medieval cities]. Or how the private sector is not private when it lives off the public purse. But these voices were not present in the discourse of political parties and of talking heads, nor did they influence government policy. Continue reading

Η Ανατομία του Ασφαλιστικού

(Βιβλιοπαρουσίαση — δημοσιεύτηκε στο Athens Review of Books Σεπτέμβριος 2010)

Πλάτων Τήνιος, Ασφαλιστικό. Μια μέθοδος ανάγνωσης, πρόλογος Γιάννης Σπράος, Κριτική, Αθήνα 2010, σελ. 576

Για την  πολιτική οικονομία  της Ελλάδας δεν έχουμε μελέτες βάθους. Οι καλοί πανεπιστημιακοί, όσοι έχουν τεχνική επάρκεια,  συνήθως δεν ασχολούνται με τα πρακτικά θέματα της   ελληνικής οικονομίας.  Ή, όταν ασχολούνται, το κάνουν με επιφανειακό τρόπο, δοκιμάζοντας αν το άλφα ή το βήτα διεθνές θεωρητικό μοντέλο ισχύει εδώ. Οταν δεν ισχύει, δεν έχουν την υπομονή να ψάξουν προσεκτικά τι ισχύει, και να χτίσουν μια ανάλυση συγκεκριμένη των ελληνικών πραγμάτων. Ισως γιατί κάτι τέτοιο δεν είναι δημοσιεύσιμο στα έγκυρα περιοδικά του κλάδου, που καθορίζουν την φήμη και την καριέρα του καλού πανεπιστημιακού.

Σύνθετα προβλήματα, όπως είναι το ασφαλιστικό, διαμορφώνονται από ένα πλέγμα θεσμών και πρακτικών που διαφέρει ουσιαστικά από χώρα σε χώρα. Ακόμα και ρυθμίσεις στην πιο μικρή κλίμακα μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση στην μακροσκοπική εικόνα. Για παράδειγμα: πάρα πολλοί ασφαλισμένοι του ΙΚΑ συνταξιοδοτούνται με την κατώτατη σύνταξη μετά από πολύ λίγα χρόνια ασφάλισης – ανεξάρτητα από ηλικία. Αυτό έχει σοβαρότατες επιπτώσεις στο ύψος των συντάξεων τους  – γίνονται χαμηλοσυνταξιούχοι, και υποφέρουν από φτώχεια στα γεράματα. Παράλληλα, ζημιώνεται το ΙΚΑ, αφού αυτοί οι ασφαλισμένοι έχουν καταβάλει εισφορές μόνο για λίγα χρόνια. Δύσκολο να εξηγηθεί το φαινόμενο, αν δεν γνωρίζουμε το εξής: οτι ο συνταξιούχος θα έχει ακριβώς την ίδια σύνταξη είτε δηλώσει 15 χρόνια ασφάλισης, είτε 23. Μόνο μετά από τα 23 χρόνια θα δεί την σύνταξη που δικαιούται να αυξάνεται με κάθε πρόσθετο χρόνο ασφάλισης. Καλείται δηλαδή επί οκτώ χρόνια αυτός και ο εργοδότης του να πληρώνουν εισφορές χωρίς αντίκρισμα. Κρίνει λοιπόν οτι δεν τον συμφέρει να επιβαρυνθεί πέρα από τα 15 χρόνια, διακόπτει την ασφάλιση, παίρνει την κατώτατη σύνταξη και εργάζεται ανασφάλιστος από εκεί και πέρα.

Τέτοιοι μικροί παραλογισμοί συνθέτουν το ασφαλιστικό σύστημά μας, μαζί με τα μεγάλα μεγέθη όπως είναι η γήρανση του πληθυσμού.  Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη δυναμική του αν δεν ξέρουμε και τους μεν και τα δε. Συνήθως τις ρυθμίσεις τις γνωρίζουν μερικοί διοικητικοί υπάλληλοι, και τα μεγέθη μερικοί οικονομολόγοι, και σπανίως συνομιλούν οι μεν με τους δε. Continue reading