Απαντητικό σχόλιο, περί μικρού μεγέθους, καιροσκόπων, κ.α.

Στον ιστότοπο της αναΜόρφωσης έγιναν ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για το κείμενο μου “Νοικοκυραίοι, Ραντιέρηδες, Καιροσκόποι”, στις οποίες απάντησα με το παρακάτω εκτενές σχόλιο:

@Christodoulides
Συμφωνώ οτι πολλές μεγάλες επιχειρήσεις φοροδιαφεύγουν ή βρίσκουν άλλους τρόπους να παρανομήσουν. Αυτό δεν αναιρεί τη θέση μου, και εξηγώ: ο μικρός μπορεί να δουλεύει ‘κάτω από το ραντάρ’, χωρίς να χρειάζεται να αναπτύξει ιδιαίτερες σχέσεις διαπλοκής μα τους πολιτικούς ή την εφορία. Οταν μεγαλώσει θα πρέπει να στήσει ειδικό μηχανισμό αν θέλει να μην πληρώνει εισφορές ΙΚΑ (που είναι συχνά το πιο μεγάλο κόστος συμμόρφωσης), πρόστιμα παραβάσεων, κτλ. Μερικοί μπορούν και το κάνουν αλλά όχι όλοι.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στους προμηθευτές και εργολάβους δημοσίου από τη μιά, και σε όσους απευθύνονται στην αγορά. Ο τρόπος που δουλεύει το κράτος ευνοεί τη συγκέντρωση κεφαλαίου στην πρώτη κατηγορία, και τον κατακερματισμό στη δεύτερη.

Πόσο μεγάλοι πια είναι αυτοί οι απατεώνες? Πόσο στοιχίζει στη χώρα η μη συμμόρφωσή τους στο σύστημα? Πόσο στοιχίζουν στη χώρα η απατεωνιές των μεγάλων και οι μεγάλες απατεωνιές (μίζες σε δημόσια έργα, προμήθειες αμυντικού εξοπλισμού, ξέπλυμα μαύρου χρήματος και παράνομες δραστηριότητες, ναρκωτικά κλπ. Μπορούν να συγκριθούν αυτά τα ποσά με τη φοροδιαφυγή των μικρομεσαίων???? Έλεος πια.

Θα διαφωνήσω. Οι «μεγάλοι» δεν είναι μεγάλο μέρος της οικονομίας, και το κόστος της μη συμμόρφωσης από τους πέντε-δέκα γνωστούς διαπλεκόμενους είναι πολύ μικρότερο *ποσοτικά* από τη μη συμμόρφωση όλων των άλλων. Ελπίζω να παρουσιάσω σχετικούς υπολογισμούς σε επόμενο κείμενο. Για μερικούς είναι μια βολική υπεκφυγή η άποψη οτι η οικονομία θα «εξυγιανθεί» αν διώξουμε δέκα ή είκοσι μεγάλα λαμόγια. Μπορεί αυτό να είναι χρήσιμο ή απαραίτητο, αλλά τα δομικά προβλήματα δεν είναι κυρίως εκεί.

@chaka-khan

Επαναλαμβάνετε πολλές φορές μέσα στο κείμενο ότι η μεγάλη διασπορά των μέσων παραγωγής/κεφαλαίου (όπως πχ τα ακίνητα) αποτελεί ένα ιδιάζων πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας/κοινωνίας εννοώντας μοιραία ότι προκρίνετε ως λειτουργικότερη τη συγκέντρωσή τους σε πολύ λιγότερα χέρια και ως εκ τούτου τη σύπτηξη μεσαίας και χαμηλής τάξης.

Αποτελεί ένα ιδιάζον χαρακτηριστικό, όχι αναγκαστικά πρόβλημα. Σκοπός μου είναι να δείξω οτι αυτό πρέπει να το αποδεχτούμε, και να δούμε τι είδους παραγωγή είναι συμβατή με τη μικρή κλίμακα, πώς να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί διατηρώντας τη μικρή κλίμακα, κτλ.

Στην προσπάθεια αυτή δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις, γιατί παγκοσμίως οι δυναμικές οικονομίες και οι δυναμικοί κλάδοι συνήθως στηρίζονται σε πολύ πιο μεγάλες μονάδες. Συνεπώς αναζητούμε ένα μοντέλο-εξαίρεση, με όλες τις δυσκολίες που έχει αυτό.

Εχει σημασία να υπάρξει μια θετική στροφή στην αντίληψη μας για το ρόλο των μικροεπιχειρήσεων: αντί να τις βλέπουμε ως κατάλοιπο ή αναγκαίο κακό, να πούμε ευθαρσώς οτι ψάχνουμε να τις καταστήσουμε πρωτοπορία σε ένα ιδιαίτερο πρότυπο ανάπτυξης.

Μη έχουμε όμως και αυταπάτες –αυτή η επιλογή έχει και πολλές αδυναμίες. Συνεπώς, πρέπει να δούμε παράλληλα πως θα αφήσουμε να μεγαλώνουν οι πιο πετυχημένες από τις μικρές μονάδες, χωρίς το θεσμικό περιβάλλον να τιμωρεί την επιτυχία.

@maikwl
Δεν είμαι βέβαιος τι εννοείς με τον όρο «δημιουργία αξίας» — από τα συμφραζόμενα καταλαβαίνω οτι εννοείς καινοτομία. Για διάφορους λόγους θεωρώ οτι η καινοτομία δεν είναι το πρωταρχικό ζητούμενο σήμερα για την Ελλάδα. Υπάρχουν άλλες προτεραιόητες στην προσπάθεια να αυξήσουμε την ανταγωνιστικότητα. Αυτό που χρειάζεται επειγόντως είναι ένα διοικητικό περιβάλλον που δεν τιμωρεί την ευελιξία και κατ επέκταση την καινοτομία.

Αποτελεί μόνο το τυπικό θεσμικό περιβάλλον τροχοπέδη ή υπάρχει έλλειμα ανθρωπίνου κεφαλαίου που ενέχει και πνεύμα καινοτομίας (η διάδραση του ανθρωπίνου κεφαλαίου με έναν άτυπο θεσμό);

Δεν είμαι βέβαιος. Νομίζω οτι δεν υπάρχει τόσο έλλειμμα ανθρώπινου κεφαλαίου, όσο κοινωνικού κεφαλαίου. Η καινοτομία συχνά προκύπτει από δικτύωση και άτυπη συνεργασία. Αυτά σαφώς μας λείπουν, και πρέπει να δούμε πως θα τα αναπτύξουμε.

Τα περί αστικής ανάπτυξης και καινοτομίας δεν τα έχω σκεφτεί. εσύ μάλλον τα έχεις – τι λές;

@Κώστας

Τώρα που κόβονται τα δανεικά και ο κόσμος περιορίζει τις δαπάνες του, μπορούν να ζουν οι Έλληνες από το λιανεμπόριο όπως έκαναν χρόνια?

Αν η ανάλυσή μου είναι σωστή, οι μικροεπιχειρηματίες θα στραφούν από μη-εμπορευσιμους (λιανεμπόριο) σε εμπορεύσιμους κλάδους (τουρισμός, μεταφορές, τρόφιμα, λογισμικό). Υπάρχουν αρκετές εμπορεύσιμες δραστηριότητες όπου ο μικρός μπορεί να είναι ανταγωνιστικός; Δεν είμαι σίγουρος, αλλά νομίζω ναι, ιδίως με τη βοήθεια της τεχνολογίας που έχει περιορίσει το κόστος συναλλαγών.

Μπορεί ο μικρός κλήρος να παράξει, άνευ επιδοτήσεων, εισόδημα που να εξασφαλίζει στον αγρότη ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης? Υπάρχει άραγε εναλλακτική στο μοντέλο της μεγάλης αγροτικής καλιέργειας με υψηλές αποδόσεις?

Σε μερικές περιοχές και σε μερικές εντατικές καλλιέργειες ναι. Απαιτεί παρακολούθηση τεχνικών και προτύπων, αλλά όχι ιδιαίτερα μεγάλη κλίμακα. Σημασία θα έχουν οι υποστηρικτικές υπηρεσίες, που μπορεί να προσφέρει η αγορά. Ενδεικτικά αναφέρω οτι στο επιτραπέζιο σταφύλι υπολογίζω το minimum efficient scale στα 200 στρέμματα – πολύ ψηλότερο από το σημερινό μέσο κλήρο, αλλά όχι απαγορευτικό να το συγκεντρώσει κάποιος αγρότης.

Τι μάθημα βγαίνει από το γεγονός ότι τα φροντιστήρια δεν κλείνουν? Ότι πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί η εκπαίδευση (π.χ. μέσω του συστήματος κουπονιών)?

Δύσκολη η απάντηση. Ελπίζω να έχω κάτι να πω σε επόμενο κείμενο.

Άλλωστε, το ότι ο Έλληνας δρα ορθολογικά ίσως είναι και το πρόβλημα… ίσως αυτό που χρειάζεται είναι λιγότερη ιδιοτελώς ορθολογική συμπεριφορά, και περισσότερο προ-κοινωνική συμπεριφορά, συμπεριφορά δηλαδή που προάγει την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος έστω και αν βραχυπρόθεσμα συνεπάγεται προσωπικό κόστος.

Συμφωνώ απόλυτα (αλλά θα μετέφραζα το pro-social ως φιλο-κοινωνική =). Μην έχοντας όμως κληρονομήσει τέτοιες νόρμες από την ιστορία μας, ο τρόπος που μπορούμε να τις χτίσουμε τώρα δεν μου είναι προφανής. Εχω μια ελπίδα οτι οι πλατφόρμες που επιτρέπουν την πληροφόρηση περί συμπεριφοράς του καθενός (όπως το tripadvisor και τα διάφορα sites for freelance developers) θα δημιουργήσουν στους καιροσκόπους κίνητρα συμμόρφωσης. Αυτό λύνει μερικά προβλήματα (επένδυση σε ποιότητα) αλλά ίσως όχι άλλα (διαχείριση συλλογικών αγαθών).

@nikan
Για τα ποσοτικά δεδομένα: υπάρχουν για κάποια θέματα (μεγέθη, ιδιοκτησίες). Απαιτούν υπολογισμούς για κάποια άλλα (πρόσοδοι). Υπάρχουν μόνο ως ενδείξεις στα ζητήματα αξιών και εμπιστοσύνης.

αν βλέπεις, πιστεύεις, έχεις πιστοποιήσει ότι η ελληνική ιδιομορφία είναι ένα μοναδικό παγκόσμια μόρφωμα ή αν υπάρχουν άλλα τέτοια παραδείγματα έστω και με κάποιες αποκλίσεις, και, κυρίως, αν απ’ αυτά τα παραδείγματα προκύπτει κάποια υποψία πρότασης και χάραξης στρατηγικής.

Νομίζω οτι ο συγκεκριμένος συνδυασμός μικρής κλίμακας, νοοτροπίας ατομισμού, διασποράς (ναυτιλία) και δυνατότητας για μη-πολιτική πρόσοδο (τουρισμός) δεν υπάρχει σε άλλη χώρα.

Η Τρίτη Ιταλία (Εμίλια Ρομάνα, Βένετο) είναι ένα (σπάνιο) παράδειγμα ανταγωνιστικής οικονομίας από δίκτυα μικρών επιχειρήσεων. Μοιάζουμε ως προς την κλίμακα, και ως προς το ότι το κράτος δεν βοήθησε – αντίθετα, οι επιχειρήσεις της Εμίλια Ρομάνα συνειδητά επιδίωξαν αν μην έχουν πάρε-δόσε με τη Ρώμη, καλή ώρα όπως η ναυτιλία σε εμάς. Αλλά εκεί υπήρχε μεγάλος βαθμός διαπροσωπικής εμπιστοσύνης ανάμεσα σε επιχειρήσεις, που τους επέτρεψε να συνεργάζονται για τις εξαγωγές και την ανάπτυξη τεχνογνωσίας. Φοβάμαι οτι εμείς αυτό δύσκολα θα το μιμηθούμε.

@μαυροειδής

μήπως ή ύπαρξη τού ιντερνετ καί οί καινούργιες επιχειρηματικές συνθήκες μάς ευνοούν κάπως? Πώς?

Θέλω να πιστεύω οτι μας ευνοούν πολύ. Δες το απόσπασμα που παραθέτει ο Θάνος πιο πάνω. Αλλά χρειάζεται δουλειά από τη νέα γενιά του opencoffee κτλ.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s