Ρήξεις στην Πόλη

(Αναρτήθηκε στο ιστολόγιο ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ στις 2/12/2007)

Μπορούμε να αναπτύξουμε μια πρωτοκοσμική πόλη με τριτοκοσμικές διαδικασίες;

Αν σήμερα θαυμάζουμε τον αστικό πολιτισμό της Ευρώπης, τα δημόσια κτίρια, τα μουσεία, τις διατηρημένες μεσαιωνικές συνοικίες, τις αναπλάσεις στα παρηκμασμένα κέντρα, την αναγέννηση στις αδειασμένες αποθήκες, τα θέατρα, την αρχιτεκτονική και  τις πλατείες, οφείλουμε να θαυμάσουμε και την κοινωνική οργάνωση που τα δημιουργεί.

Λένε οι υποστηρικτές της κατεδάφισης, σύμφωνα με το Νίκο Βατόπουλο (Καθημερινή 21/07/07): «Μία πόλη οφείλει να κάνει ρήξεις. Ολες οι πόλεις χτίστηκαν και αναπτύχθηκαν με θυσίες.» Μια πόλη; Είναι υποκείμενο η πόλη;

Η πόλη είναι το αποτέλεσμα της δράσης των ανθρώπων. Ποιός λοιπόν «οφείλει» να κάνει τις ρήξεις για λογαριασμό της; Ποιοί άνθρωποι, ποιά εξουσία, με ποιά διαδικασία;

Οι κοινωνίες που παράγουν δημόσιο πλούτο, άρα και πολιτισμό, έχουν αναπτύξει δυό ειδών μηχανισμούς που σχεδιάζουν και παράγουν. Οι νοοτροπίες και οι θεσμοί που ορίζουν τους μηχανισμούς αυτούς εξελίχτηκαν στη δύση τους τελευταίους επτά αιώνες, και έκτοτε έχουν αναπαραχθεί σε λίγες ακόμα χώρες. Δεν υπάρχουν παντού, και δεν δημιουργούνται αυθόρμητα. Θέλουν αρετή και τόλμη.

Ο πρώτος μηχανισμός είναι η φωτισμένη κρατική τεχνοκρατία, το σχέδιο από την κορυφή. Ο δεύτερος η συντονισμένη με κανόνες δράση των πολιτών/ ιδιωτών, η αυθόρμητη αλλά εναρμονισμένη δραστηριότητα από τη βάση. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, η κεντρική διοίκηση έχει παράδοση στα μεγάλα έργα, με όραμα και εξαιρετικό σχεδιασμό. Οι σκανδιναβοί και οι Γερμανοί έχουν παράδοση στην πειθαρχημένη συνεργασία.

Σε ποιά κατηγορία εντάσσεται η ομάδα που δημιούργησε το μουσείο της Ακρόπολης. Ως κρατική τεχνοκρατία ήταν είτε ανίκανη (διότι αγνόησε σοβαρούς όρους του σχεδιασμού) είτε αυθαίρετη (διότι θέλησε να υφαρπάξει αρμοδιότητες που δεν της δόθηκαν). Ως ιδιοκτήτης που οφείλει να εναρμονιστεί με τους γύρω, είχε την νοοτροπία του “ελληνάρα” της αυθαίρετης επέκτασης.

Οι κρατικοί τεχνοκράτες υποτίθεται οτι επιλέγουν λύσεις για να υπηρετήσουν τις ανάγκες στο χώρο που ορίζουν. Και ο χώρος που ορίζουν δίνεται στο κάθε τεχνοκρατικό όργανο από ένα αρμόδιο πολτικό όργανο. Η πολεοδομία του Νομού Αχαίας έχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες στην Αχαία, αλλά όχι και στην Ηλεία. Οταν χωροθετεί χρήσεις, δεν μπορεί να αποφασίσει να σπρώξει ένα σταθμό συγκέντρωσης απορριμάτων στον Πύργο, επειδή αποφάσισε οτι δεν χωράει κοντά στην Πάτρα.. Αν το πρόβλημα ξεπερνάει τα όρια ενός Νομού, τότε η λύση πρέπει να σχεδιαστεί από την Περιφέρεια, ή από την κεντρική κυβέρνηση.

Αυτά τα αυτονόητα τα αγνόησαν τα στελέχη που επέλεξαν αρχικά τη θέση και μετά τα σχέδια του νέου Μουσείου, και που σήμερα θέλουν να επιβάλλουν και αλλαγές στην πόλη. Η πολιτεία είχε ορίσει τα πλαίσια του έργου τους. Ενας από τους όρους ήταν οτι το μέτωπο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου παραμένει ως έχει, ίσως επειδή αναγνώριζε την σημασία του – αρχιτεκτονική, αισθητική, πολεοδομική. Σε κάθε χώρα που σέβεται τους θεσμούς και τους νόμους, δηλαδή σε κάθε αναπτυγμένη χώρα, το θέμα θα είχε τελειώσει εκεί.

Αλλά οι τριτοκοσμικής νοοτροπίας γραφειοκράτες του ΟΑΝΜΑ δεν καταλαβαίνουν από θεσμούς. «Ο πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΑΝΜΑ κ. Δημήτρης Παντερμαλής λέει πως ο μόνος λόγος που στους όρους του διαγωνισμού προβλεπόταν η διατήρηση των δύο κτιρίων είναι πως εκείνη τη χρονική στιγμή δεν υπήρχε η νομική δυνατότητα αποχαρακτηρισμού τους.» (Ελεύθερος Τύπος 13/08/07). Δηλαδή: οι νόμοι και οι υπουργικές αποφάσεις δεν είναι το πλαίσιο που πρέπει να σεβαστούμε, είναι το εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσουμε – αυτή είναι η λογική του. Οπως είναι η λογική του κάθε ιδιοκτήτη που καιροφυλακτεί για να επεκτείνει ή να νομιμοποιήσει το σπίτι του, μόλις βρεθεί ένα παραθυράκι στο νόμο. Για αυτούς τους “ελληνάρες”, δεν είναι σημαντική η συνέχεια του κράτους, ούτε είναι σεβαστή η απόφαση των αρμόδιων υπηρεσιών και των υπουργών, που είχαν προαποφασίσει κάτι με το οποίο ο ΟΑΝΜΑ δεν συμφωνεί.

Μικρή σημασία έχει οτι το Μουσείο δεν είναι ιδιωτικό αλλά δημόσιο. Οταν επιδιώκουν να υπερβούν τις αρμοδιότητές τους και να επιβάλλουν την δική τους αποσπασματική οπτική ως έκφραση του δημοσίου συμφέροντος διαιωνίζουν τον τριτοκοσμικό χαρακτήρα της πόλης.

Μερικοί θα πουν: «Ζούμε στην Ελλάδα. Οι θεσμοί και διαδικασίες είναι πολυτέλεια. Σημασία έχει το σωστό αποτέλεσμα.» Ε, λοιπόν, λάθος. Η παγκόσμια ιστορία της ανάπτυξης των κοινωνιών, και οι κυρίαρχες πλέον θεωρίες, δείχνουν πόσο στενά συνυφασμένο είναι το αποτέλεσμα με τη διαδικασία. Οι λαοί που παράγουν πλούτο και πολιτισμό είναι οι λαοί που ανέπτυξαν και σέβονται κανόνες και θεσμούς. Ο κάθε γραφειοκράτης που διαφωνεί με αυτό στην Ελλάδα του 2007 ας πάει σπίτι του.

Οσο για την περιοχή του Μουσείου, όπως γράφει και ένα από τα πολλά μηνύματα διαμαρτυρίας: «Δεν είναι δυνατό η Ελλάδα να είναι μια τριτοκοσμική χώρα που το μόνο που έχει να δείξει είναι αρχαία και αναψυκτήρια. Με τις κατεδαφίσεις του ‘60 έχει ήδη πολύ πλησιάσει σε αυτό – ας μην επιτρέψουμε να γλιστρήσει άλλο προς τα εκεί. Πρέπει να καταλάβουμε ότι τα έργα τέχνης των περασμένων δύο αιώνων λένε πολύ περισσότερα για το ποιοί είμαστε σήμερα απ΄ότι η Ακρόπολη.»

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s