Οι δύο όψεις της αξιοκρατίας

(Καθημερινή 07.08.2016)

Εχουμε ανάγκη από καλές ειδήσεις, από ιστορίες επιτυχίας. Ολο και περισσότερο οι ιστορίες επιτυχίας προέρχονται από το εξωτερικό. Ενας Ελληνας μηχανικός αναλαμβάνει το εργαστήριο τεχνητής νοημοσύνης μιας μεγάλης πολυεθνικής, μια δικηγόρος διαπρέπει στο Στρασβούργο, δύο νέοι επιχειρηματίες πούλησαν την εταιρεία τους στην Καλιφόρνια, άλλοι δύο έστησαν επιχείρηση στην Κίνα. Καθηγητές στα πανεπιστήμια μας μιλούν με περηφάνια για τις καλύτερες μεταπτυχιακές φοιτήτριες που έγιναν δεκτές στο Χάρβαρντ ή στο CERN, και προβλέπουν μια λαμπρή καριέρα εκεί.

Οταν ακούω τέτοιες περιπτώσεις έχω ανάμεικτα συναισθήματα. Χαίρομαι που οι άνθρωποι θα βρουν την ευκαιρία να αξιοποιήσουν στις ικανότητές τους, να πετύχουν τους στόχους τους, να κάνουν τη ζωή τους όπως τη θέλουν. Λυπάμαι όμως, γιατί πολλές φορές η δική τους επιτυχία είναι μια απώλεια για την κοινότητα μέσα στην οποία μεγάλωσαν. Αυτό είναι φανερό στην περίπτωση φτασμένων πανεπιστημιακών που αφήνουν τη σχολή και το εργαστήριό τους γιατί δεν έχουν πια τους πόρους να εργαστούν και να ζήσουν αξιοπρεπώς στην Ελλάδα. Είναι λιγότερο φανερό για τους πολύ νέους που ίσως δεν θα έκαναν τίποτε παραγωγικό αν έμεναν εδώ, ή για τους επιχειρηματίες που ο κλάδος τους δεν ευδοκιμεί στην Ελλάδα. Ισχύει πάντως ότι όσο λιγότεροι είναι οι ικανοί που μένουν και το παλεύουν, τόσο φτωχότερη είναι η εγχώρια παραγωγή, παιδεία, και κοινωνία. Continue reading

Αλλαξε ο συσχετισμός δυνάμεων στην κοινωνία;

(Καθημερινή 10.07.2016)

Το 2011 έγραψα ότι η κρίση δημιουργήθηκε επειδή κυριάρχησαν στην Ελλάδα τα επαγγέλματα των «μη εμπορεύσιμων» κλάδων, αυτών δηλαδή που απευθύνονται μόνο στην εσωτερική αγορά και δεν κινδυνεύουν από διεθνή ανταγωνισμό. Κατασκευαστές και τραπεζίτες, δικηγόροι και ιατροί, έμποροι και φαρμακοποιοί, υπάλληλοι υπουργείων και ΔΕΚΟ συγκρότησαν έναν συνασπισμό εξουσίας που απαιτούσε εγγυημένα περιθώρια κέρδους, μισθούς πέρα από την παραγωγικότητα, συντάξεις υψηλότερες από τις εισφορές, τεχνητή ζήτηση για άχρηστες υπηρεσίες.

Οι εμπορεύσιμες δραστηριότητες, δηλαδή βιομηχανία, γεωργία, τεχνολογία, δεν μπορούσαν να αναπτυχθούν σε τέτοιο περιβάλλον και συρρικνώθηκαν δραματικά. Ο τουρισμός και η ναυτιλία διατηρήθηκαν μόνο επειδή είχαν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα ανεξάρτητα από το θεσμικό περιβάλλον της υπόλοιπης οικονομίας.

Αποτέλεσμα της κυριαρχίας αυτού του συνασπισμού ήταν να εξάγουμε ελάχιστα προϊόντα και να έχουμε έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο επί δεκαετίες. Η κρίση του 2010 εκδηλώθηκε όταν οι δανειστές από το εξωτερικό σταμάτησαν να χρηματοδοτούν το έλλειμμα. Continue reading

Ούτε “δίκαιη” ούτε “ανάπτυξη”

(Καθημερινή 26.06.2016)

Στη νέα φάση της πολιτικής ζωής όπου μπήκαμε, η κυβέρνηση έχει θέσει τις επενδύσεις στο κέντρο του αφηγήματός της για «δίκαιη ανάπτυξη». Αλλά ο όρος «επενδύσεις» καλύπτει πολύ διαφορετικές δραστηριότητες. Διαφέρουν τόσο στις προϋποθέσεις όσο και στο αποτέλεσμά τους.

Υπάρχουν επενδύσεις που γίνονται ακόμα και χωρίς καλούς θεσμούς και άλλες που δεν γίνονται χωρίς αυτούς. Υπάρχουν αυτές που απαιτούν πολλά χρόνια σχεδιασμού και υλοποίησης και άλλες που είναι υπόθεση μηνών. Μερικές που μπορούν να γίνουν μόνο από πολυεθνικές εταιρείες και άλλες που μπορούν να γίνουν από εγχώρια κεφάλαια.

Ορισμένες αυξάνουν τις εξαγωγές ή εκτοπίζουν τις εισαγωγές. Και στις δύο περιπτώσεις ενισχύουν την παραγωγική μηχανή και τη διατηρήσιμη ανάπτυξη. Ενώ κάποιες άλλες τονώνουν την απασχόληση μόνο βραχυπρόθεσμα. Μερικές δραστηριότητες έχουν ισχυρές διασυνδέσεις με άλλους κλάδους της εγχώριας οικονομίας, ενώ άλλες είναι χωριστές νησίδες. Τέλος, κάθε είδους επένδυση επιδρά στην κοινωνική σύνθεση και στις πολιτικές ισορροπίες με διαφορετικό τρόπο. Continue reading

Καπιταλισμός με το ζόρι

Επιτέλους το εσωτερικό δράμα του ΣΥΡΙΖΑ σχετικά με το ευρώ, την Ευρώπη και τον καπιταλισμό φαίνεται ότι καταλήγει σε λύση: αποφάσισαν ότι προτιμούν να παραμείνει η χώρα και στα τρία. Πέρα από τις διαπραγματεύσεις στο Eurogroup και τις ψηφοφορίες στη Βουλή, αυτό έχει αρχίσει να διαφαίνεται στον λόγο των στελεχών. Η «διεκδίκηση» έχει υποχωρήσει, ενώ η «ανάπτυξη» και οι «επενδύσεις» γίνονται οι νέοι στόχοι του έθνους.

Αλλάζει ο λόγος. Αλλάζει γιατί όταν έφτασε ο κόμπος στο χτένι οι σύντροφοι άρχισαν να ψάχνουν ποιος κρατάει τον φάκελο με το εναλλακτικό σχέδιο, και ανακάλυψαν ότι δεν τον έχει κανένας, ούτε ο Βαρουφάκης, ούτε ο Τσακαλώτος, ούτε ο Λαφαζάνης. Συμβιβάστηκαν λοιπόν, από τον φόβο του κενού. Οπως συμβιβάζεται η σύζυγος που μένει σε έναν δυστυχισμένο γάμο, και τηρεί τα προσχήματα, γιατί δεν έχει πού αλλού να πάει.

Γίνεται παντρειά με το ζόρι; Γίνεται καπιταλισμός με το ζόρι; Ισως ναι, αλλά θα είναι φτωχός και μίζερος, χωρίς τη δημιουργική δυναμική του. Μαγκωμένος μέσα στην καχυποψία, την υποκρισία, τη μικρή καθημερινή υπονόμευση, και τον σιωπηλό εγκλεισμό, όπως συμβαίνει στις δυσλειτουργικές οικογένειες. Δυστυχώς τα πεπραγμένα των 15 μηνών προϊδεάζουν για μια τέτοια κατάσταση. Continue reading

Πώς οδηγούμε τη διαπραγμάτευση σε φόρους

Ναυτεμπορική 20 Απρίλιου 2016

Στην Ελλάδα είναι, δυστυχώς, σε εξέλιξη πλέον μια σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας συνομολογεί σε συνέντευξη στη «Ν» ο οικονομολόγος και συγγραφέας, εταίρος στο Openfund, Αρίστος Δοξιάδης, υπογραμμίζοντας ότι εδώ που βρισκόμαστε η ατμομηχανή της ανάπτυξης δεν μπορεί να είναι παρά οι εργοδότες και οι εργαζόμενοι στην πραγματική οικονομία.

Ο Αρίστος Δοξιάδης επισημαίνει την εντυπωσιακή αδυναμία του ελληνικού πολιτικού συστήματος να πείσει ότι εννοεί στα σοβαρά να βάλει μπρος την παραγωγή, γεγονός που περιορίζει τη συζήτηση με τους πιστωτές σε ένα και μοναδικό θέμα: «Τι φόρους θα βάλουμε». Εξηγεί γιατί το ελληνικό είναι «τρομερά άδικο» κοινωνικό κράτος, διαμηνύει ότι με τέτοιους φόρους «πυροβολούμε τα πόδια μας» και τονίζει ότι το κρατικό χρέος δεν επηρεάζει τις πραγματικές επενδύσεις. Οσο για τη στάση των θεσμών; «Νομίζω ότι έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια στην Ελλάδα». Continue reading

Ο ελληνισμός στην οικονομία του μέλλοντος

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 17 Απρ. 2016.

Η μεγάλη κρίση που βιώνουμε θα αλλάξει τη θέση της Ελλάδας και του ελληνισμού στην παγκόσμια οικονομία. Το διακύβευμα της εποχής είναι: προς ποια κατεύθυνση; Στον δημόσιο λόγο και στους καφενέδες της επικράτειας κυριαρχούν τα απαισιόδοξα σενάρια. Αυτές τις ημέρες όμως εκδόθηκε ένα βιβλίο του Γιώργου Πρεβελάκη που προβάλλει μία αισιόδοξη εκδοχή. Τίτλος: «Ποιοι είμαστε; Γεωπολιτική της ελληνικής ταυτότητας» (εκδόσεις Economia).

Δεν αναπαράγω εδώ την ανάλυση του σημαντικού αυτού βιβλίου για τη θέση του ελληνισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, για τον ρόλο του στη διαμόρφωση των δυτικών εθνών και για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους. Σας προτρέπω να το διαβάσετε. Ο στόχος του συγγραφέα, όπως τον συνόψισε ο ίδιος, είναι να εντοπίσει τα προ-νεωτερικά στοιχεία της ελληνικής ιδιοπροσωπίας, που ήταν μειονέκτημα στη νεωτερική εποχή, αλλά που στο μέλλον μπορούν να γίνουν πλεονέκτημα, καθώς τα εθνικά κράτη κλονίζονται από την παγκοσμιοποίηση και την τεχνολογία. Τα στοιχεία είναι: η μεγάλη επένδυση των οικογενειών στην παιδεία, η διαχρονική γλώσσα, ο τοπικισμός, τα διεθνή δίκτυα της διασποράς και της ναυτιλίας, τα θρησκευτικά δίκτυα και η διαμεσολαβητική θέση μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Continue reading

Φόρος στην καριέρα

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 20 Μαρτίου 2016.

Για να έχει ένας μισθωτός διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημα 1.680 ευρώ, πρέπει να έχει μεικτό μισθό 2.500 ευρώ και να κοστίζει στην εταιρεία του 3.114 ευρώ. Το 46% του κόστους πάει στο κράτος ως φόρος εισοδήματος, έκτακτη εισφορά και ασφαλιστικές εισφορές. Για να έχει διαθέσιμο εισόδημα 2.780 ευρώ, πρέπει να έχει μεικτό μισθό 5.000 ευρώ και να κοστίζει στην εταιρεία του 6.230 ευρώ, δηλαδή το 55% πάει στο κράτος. Για κάθε παραπάνω ευρώ, τουλάχιστον το 65% πάει στο κράτος.

Οι επιβαρύνσεις γι’ αυτό το επίπεδο εισοδημάτων είναι οι υψηλότερες ή σχεδόν υψηλότερες ανάμεσα σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Αυξήθηκαν πολύ από το 2009, και σύμφωνα με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, θα αυξηθούν ακόμα περισσότερο, και θα επεκταθούν στους ελεύθερους επαγγελματίες, που μέχρι τώρα είχαν μικρότερες ασφαλιστικές εισφορές.

Οι εξωφρενικοί συντελεστές δεν αποφέρουν σε σταθερή βάση περισσότερα έσοδα στο κράτος, γιατί ωθούν σε φοροδιαφυγή και σε φοροαποφυγή. Ενδεικτικά, το 2014 το 36% των νοικοκυριών δαπανούσαν πάνω από 1.800 ευρώ τον μήνα για αγαθά και υπηρεσίες, σύμφωνα με την Ερευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών. Αλλά λιγότερο από το 10% δήλωναν στην εφορία εισοδήματα που να επιτρέπουν τέτοιες δαπάνες. Οι υψηλοί συντελεστές αφορούν τη μειονότητα εκείνη που δεν μπορεί να τους αποφύγει. Continue reading

A pitch for Greek startups

During the long and deep crisis in Greece some businesses have done well. Tourism as a whole grew, and so did several segments of food and beverage. In other industries, a few isolated companies were successful, especially if they already had a foothold in foreign markets. And, to the surprise of many, technology startups did well.

The startup ecosystem is small, but growing. A handful of ventures have reached good exits. There are dozens of promising companies, and their number is increasing rapidly. One reason why they have been vibrant in the midst of a depressed economy is that there was some new capital available for startups, in the form of four early-stage venture capital Funds that were established in 2012.

These Funds are almost fully invested now. So new ones must be raised within the year, or the ecosystem will grind to a halt, and the most ambitious founders will emigrate to be able to start a business. My partners and I will be on the fundraising trail soon. We anticipate that international investors will be asking us: Why invest in technology in Greece, of all places, at this time? Here is what we will be saying. Continue reading

Πραγματιστές και παραμυθιασμένοι

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 21 Φεβρουαρίου 2016

Οι περισσότεροι Ελληνες έχουμε αντιφατική σχέση με την οικονομική πραγματικότητα. Για όσα θέματα έχουμε παραστάσεις από την άμεση εμπειρία μας είμαστε πραγματιστές και μπορούμε να κρίνουμε τι είναι καλό για εμάς και τους κοντινούς μας. Για όσα θέματα αφορούν σε θεσμούς και πρόσωπα μακριά από εμάς είμαστε έτοιμοι να δεχτούμε την όποια αφήγηση μάς πλασάρουν οι δημαγωγοί, αν αγγίξουν επιδέξια την ανασφάλεια ή τον εγωισμό μας. Φρόνιμοι στα μικρά και όχλος στα μεγάλα.

Αυτό σκεφτόμουν διαβάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας «Τι πιστεύουν οι Ελληνες;» του οργανισμού «διαΝΕΟσις». Από τα πολλά και ποικίλα ευρήματα που παρουσιάζονται αναλυτικά στον ιστότοπο dianeosis.org, διαλέγω μερικά που αφορούν στην οικονομική κρίση και στην οικονομική πολιτική.

Για τα αίτια της κρίσης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό συμφωνεί ότι ευθυνόμαστε «όλοι μας που συνηθίσαμε να δανειζόμαστε για να καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε» (84%). Η συμφωνία είναι διαταξική (ανώτερη/ μεσαία τάξη: 89%, κατώτερη/μεσαία: 82%), διεπαγγελματική και διαγενεακή. Αυτό ξαφνιάζει αν σκεφτούμε πόσο είχε επικρατήσει στον δημόσιο λόγο η άποψη ότι η λιτότητα είναι επιλογή των δανειστών, ενώ θα μπορούσαμε υπό άλλες συνθήκες να την αποφύγουμε. Αυτή ήταν η υπόσχεση του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, γι’ αυτό νίκησαν, και αυτό έλεγαν ακόμα τον Απρίλιο 2015, όταν έγινε η έρευνα. Continue reading

Αυτοί που επιχειρούν μέσα στην κρίση

Δημοσιεύτηκε στη Καθημερινή στις 24 Ιαν. 2016

Μ​​έσα σε ένα ζοφερό περιβάλλον, βλέπω ανθρώπους να ιδρύουν νέες επιχειρήσεις. Τι είναι αυτό που τους κινητοποιεί, όταν οι περισσότεροι γύρω τους είναι αποκαρδιωμένοι, ή έτοιμοι να μεταναστεύσουν;

Προσπαθώ να ταξινομήσω τους παράγοντες με βάση την εμπειρία μου από τον χώρο των μικρών εταιρειών καινοτομίας.

Εναλλακτικές επιλογές. Αποφασίζουν ότι το επιχειρείν είναι προτιμότερο από άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να κάνουν στη ζωή τους. Αυτό θεωρητικά έχει θετική και αρνητική όψη. Είτε βλέπουν ευκαιρία για μεγάλη επιτυχία στο επιχειρείν, είτε δεν βλέπουν ευκαιρίες αλλού, ενώ δεν θέλουν για προσωπικούς λόγους να μεταναστεύσουν. Οι έρευνες επιχειρηματικότητας ονομάζουν τις δύο περιπτώσεις επιχειρηματικότητα «ευκαιρίας» και «ανάγκης». Continue reading